Tóm tắt

1. Tính cấp thiết của đề tài

Đột quỵ não đã và đang là một vấn đề thời sự cấp thiết của y học bởi vì tính thường gặp và hậu quả nặng nề nhưng ngày càng có nhiều phương pháp chẩn đoán mới, hiện đại cần có nhằm giúp chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và dự phòng có hiệu quả hơn, cải thiện tiên lượng bệnh [9].

Tỷ lệ mắc bệnh theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (2012) cứ 100.000 dân, mỗi năm có từ 127- 740 bệnh nhân bị đột quỵ não. Tỷ lệ mắc bệnh có sự chênh lệch nhau giữa các nước và các khu vực. Hàng năm ở châu Á có khoảng 1 triệu bệnh nhân vào viện điều trị đột quỵ não. Ở các nước công nghiệp phương Tây có khoảng 150 người bị đột quỵ não trong 100.000 dân, riêng ở Mỹ gần 300.000 người bị bệnh mỗi năm. Tại Pháp người ta nhận thấy khoảng 125.000 người mới bị mắc trong năm. Ở Việt Nam theo Lê Văn Thành và cộng sự tỷ lệ hiện mắc bệnh trung bình hằng năm là 416/100.000 dân. Tỷ lệ mới mắc bệnh trung bình hằng năm là 152/100.000 dân. Tỷ lệ tử vong do đột quỵ não ở các nước châu Á và các nước đang phát triển đứng hàng đầu trong các bệnh thần kinh, đứng thứ ba sau ung thư và nhồi máu cơ tim, chiếm khoảng 20% tổng số tử vong của bệnh nội khoa. Tại Mỹ, trong năm 2012, trong 15 người chết có 1 người do đột quỵ não. Nhờ sự phát triển của y học tỷ lệ này có giảm, tuy nhiên vẫn còn cao: trong năm 1995 cứ 3,5 phút có một người chết do đột quỵ não[16].

Trong những năm gần đây, có nhiều kỹ thuật để nghiên cứu, theo dõi đột quỵ não và dự đoán kết quả điều trị. Trong đó, các dấu ấn sinh học được xem là giải pháp hữu hiệu. Lp-PlA2 và MMP-9 là dấu ấn sinh học liên quan đến bệnh lý mạch máu não được nghiên cứu trên thế giới.

Lp-PLA2 được sản xuất và có mặt trong các đại thực bào ở ổ tổn thương xơ vữa động mạch. FDA đã chấp thuận sử dụng Lp-PLA2 để tiên lượng nguy cơ lâu dài cho tai biến mạch máu não, thấy có sự gia tăng gấp 2 lần khi xảy ra tai biến mạch máu não và tai biến mạch máu não tái phát với tỷ lệ nguy cơ điều chỉnh (HR) 2,54 (95% CI 1,01-6,39). Lp-PLA2 nổi bật như một dấu hiệu viêm độc lập với nguy cơ tim mạch và dự đoán các biến cố tai biến thiếu máu cục bộ não dựa trên các kết quả của một số thử nghiệm lâm sàng lớn. Có mối liên quan chặt chẽ giữa nồng độ Lp-PLA2 huyết tương và nguy cơ thiếu máu cục bộ não.

Nồng độ MMP-9 liên quan đến kích thước vùng nhồi máu, kết cục lâm sàng, và biến chứng xuất huyết  thứ phát sau nhồi máu não. Nồng dộ MMP-9 đánh giá lúc nhập viện đã được xác định là yếu tố dự báo khối lượng ổ nhồi máu, tương quan với mức độ tăng trưởng tổn thương, như vậy ứng dụng nó sẽ có hiệu quả trong liệu pháp tiêu huyết khối.

Ở Việt Nam, chưa có nghiên cứu nào chỉ rõ mối lên quan giữa Lp-Pla2 và MMP-9 với nhồi máu não hay tuổi động mạch. Để hiểu rõ hơn vấn đề này chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu giá trị tiên lượng của nồng độ Lp-PlA2 và MMP-9 huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não”.

1. Mục tiêu nghiên cứu
2. Xác định nồng độ Lp-PlA2 và MMP-9 huyết thanh ở bệnh nhân nhồi máu não.
3. Khảo sát mối liên quan giữa nồng độ Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh, với một số yếu tố: tuổi, giới, tiền sử hút thuốc lá, huyết áp, bilan lipid máu, đái tháo đường, phân suất tống máu, diện tích nhồi máu, số lượng ổ nhồi máu, các thang điểm Barthel,NIHSS Glasgow, mRS, trên bệnh nhân nhồi máu não cấp.
4. Giá trị tiên lượng nặng, và tiên lượng tử vong của nồng độ Lp-PA2 và MMP-9 huyết thanh ở bệnh hân nhồi máu não.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học: Đột quỵ não luôn là vấn đề cấp thiết của y học. Hướng nghiên cứu về Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh trên bệnh nhân nhồi máu não giúp làm sáng tỏ hơn vai trò của các chất này trong nhồi máu não, đặc biệt Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh trên bệnh nhân nhồi máu não trong tiên lượng nặng và tiên lượng tử vong của bệnh.

Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu này sẽ giúp các bác sỹ lâm sàng có thêm những bằng chứng mới trong tiên lượng nặng và tiên lượng tử vong. Điều này góp phần vào thay đổi mức độ ưu tiên cho các bệnh nhân nặng có nguy cơ tử vong cao để có các bước điều trị và chăm sóc tích cực hơn, nhằm giảm thiểu các biến chứng gần cũng như biến chứng xa của bệnh.

1. Đóng góp của đề tài

Đây là luận án đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu vai trò của Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh trên bệnh nhân nhồi máu não.

Nghiên cứu này đưa ra các giá trị nồng độ Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh trên bệnh nhân nhồi máu não cũng như các bệnh nhân không có nhồi máu não. Lp-Pla2 và MMP-9 huyết thanh tăng cao là yếu tố tiên lượng nặng, tàn tật cũng như tiên lượng tử vong ở bệnh nhân nhồi máu não.