Tóm tắt
Bệnh động mạch vành là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và bệnh tật trên toàn cầu [1]. Phẫu thuật bắc cầu mạch vành vẫn là phẫu thuật tim thực hiện phổ biến nhất trong nhiều thập kỷ qua [2, 3]. Mục tiêu chính của phẫu thuật là cải thiện khả năng sống sót và cải thiện sức khỏe liên quan đến chất lượng cuộc sống [4].
Chất lượng cuộc sống là một khái niệm đa chiều, chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khác nhau trong đời sống cá nhân. Chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe là một khái niệm cụ thể hơn, chú trọng vào ảnh hưởng bệnh tật, đặc biệt là hiệu quả của điều trị lên người bệnh, bao gồm 4 khía cạnh: triệu chứng, hoạt động thể lực, tình trạng tinh thần, tương tác xã hội [5].
Nếu tử vong và tái nhập viện sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành là một kết cục nhị giá dễ định nghĩa thì tình trạng sức khỏe hay chất lượng cuộc sống là một biến số khó đánh giá chính xác và toàn diện. Vai trò của chất lượng cuộc sống được thể hiện rõ trong quan điểm của cục quản lý thực phẩm và thuốc Hoa kỳ (FDA). Kể từ năm 2019, FDA có thể cấp giấy phép chứng nhận lưu hành một thuốc hay dụng cụ chỉ cần dựa trên bằng chứng cải thiện chất lượng cuộc sống đơn thuần [6].
Tuy nhiên, trong bối cảnh y học hiện đại, hiệu quả điều trị không chỉ dừng lại ở các chỉ số sống còn mà còn phải được đánh giá toàn diện qua khía cạnh chất lượng cuộc sống. Trong lĩnh vực tim mạch, EQ-5D và SAQ được xem là một trong những thang đo chuẩn hóa, đơn giản, đáng tin cậy, được khuyến nghị sử dụng để đánh giá chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành nhờ khả năng dự báo chính xác, lượng hóa kết quả thành chỉ số tiện ích, phục vụ phân tích hiệu quả chi phí EuroQol Group (2023) [7] và đã được chuẩn hóa tại Việt Nam [8].
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh CABG giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống trong vòng 6–12 tháng sau phẫu thuật. Tác giả Creber (2021) [9] ghi nhận tăng từ 0,76 lên 0,86 và Sigrid sander et al (2023) [10] ghi nhận chỉ số EQ-5D trung bình tăng từ 0,84 lên 0,92 sau 12 tháng. Tác giả Laura Hamalainen et al. (2023) [11] cho thấy mức tăng EQ VAS từ 60,5 lên 82,6 sau 12 tháng tương tự ở các nghiên cứu hệ thống. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu này được thực hiện tại các quốc gia phát triển, trong khi dữ liệu tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.
Bác sĩ và bệnh nhân đều lo ngại về những biến cố có thể xảy ra sau phẫu thuật – cụ thể là nguy cơ gặp các biến cố tim mạch chính (MACE), bao gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ, can thiệp lại và tử vong do tim mạch. Ngoài ảnh hưởng nặng nề lên cá nhân người bệnh, các biến cố này còn tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế và chi phí chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới. Trước đây, việc dự đoán nguy cơ chủ yếu dựa vào các mô hình thống kê truyền thống, tuy hữu ích nhưng còn hạn chế trong việc mô hình hóa tương tác phi tuyến tính giữa các yếu tố lâm sàng, sinh hóa, hình ảnh học… do không đủ chính xác và thiếu tính cá nhân hóa. Trong khi đó, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều nghiên cứu gần đây đã chứng minh mô hình học máy (Machine learning) có thể dự đoán chính xác các kết cục bất lợi sau CABG như tử vong [12], tái nhập viện, các biến cố tim mạch lớn [13]. Việc xây dựng mô hình AI tiên lượng dựa trên tập dữ liệu phong phú, đã được chuẩn hóa và vi tính hóa như trên là một hướng đi tiềm năng, góp phần cá thể hóa điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc bệnh nhân tim mạch tại Việt Nam. Hiện tại chưa có công trình nghiên cứu về lĩnh vực này tại Việt Nam. Do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Nghiên cứu đánh giá chất lượng cuộc sống và áp dụng Học máy để xây dựng mô hình dự đoán các biến cố tim mạch chính ở bệnh nhân phẫu thuật bắc cầu nối động mạch vành” với 3 mục tiêu sau:
- Mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân phẫu thuật bắc cầu nối động mạch vành.
- Phân tích chất lượng cuộc sống ở các bệnh nhân trên bằng thang điểm EQ-5D, SAQ.
- Áp dụng Học máy để xây dựng mô hình dự đoán các biến cố tim mạch chính.
