Tóm tắt
Đau thần kinh tọa là một trong những hội chứng đau phổ biến trong cộng đồng, thường gặp ở nhóm dân số trong độ tuổi lao động [1] do tổn thương viêm hoặc chèn ép cơ học các rễ thần kinh thắt lưng - cùng (L4 - S1). Bệnh thường biểu hiện bằng triệu chứng đau lan từ vùng mông xuống chi dưới theo đường phân bố của dây thần kinh toạ [2], có thể kèm theo rối loạn cảm giác cũng như rối loạn chức năng vận động. Mặc dù trong một số trường hợp các triệu chứng có thể tự thuyên giảm, nhưng chỉ khoảng 55% người bệnh đau thần kinh tọa đạt được cải thiện lâm sàng có ý nghĩa trong vòng một năm kể từ khi khởi phát. Khoảng 34% bệnh nhân tiến triển thành đau mạn tính kéo dài trên hai năm, tình trạng này có thể dẫn đến thiếu hụt thần kinh hoặc suy giảm chức năng vận động, đồng thời làm giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh. Bên cạnh đó, gánh nặng tài chính do điều trị kéo dài cũng góp phần làm phức tạp thêm quá trình quản lý bệnh. Theo các nghiên cứu dịch tễ học được thực hiện tại nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới, tỷ lệ hiện mắc đau thần kinh tọa trong dân số chung dao động khá rộng, từ 1,2% đến 43%, sự khác biệt này chủ yếu phụ thuộc vào tiêu chuẩn chẩn đoán, phương pháp nghiên cứu và đặc điểm quần thể khảo sát. Trong diễn tiến tự nhiên của bệnh lý này, sự cải thiện rõ rệt nhất thường xảy ra trong ba tháng đầu, sau đó các triệu chứng giảm dần và tiến tới hồi phục. Tuy nhiên, khoảng 45% bệnh nhân đau thần kinh tọa được quản lý tại tuyến chăm sóc y tế ban đầu vẫn còn triệu chứng mạn tính sau một năm theo dõi. Những trường hợp đau thần kinh tọa mạn tính này thường cần các biện pháp can thiệp khác biệt so với các trường hợp ở giai đoạn cấp tính [3], [4], [5]. Điều trị đau thần kinh tọa cần điều trị theo nguyên nhân, đồng thời giảm đau và phục hồi vận động sớm. Trường hợp nhẹ điều trị nội khoa, nặng hoặc có biến chứng thì can thiệp ngoại khoa; nguyên nhân ác tính cần giải ép kết hợp điều trị chuyên khoa [6].
Theo Y học cổ truyền, đau thần kinh tọa thuộc phạm vi chứng “tọa cốt phong”, “yêu cước thống”, với cơ chế bệnh sinh chủ yếu liên quan đến phong, hàn, thấp xâm nhập kết hợp Can Thận hư. Châm cứu là một phương pháp điều trị thuộc Y học cổ truyền cho thấy tiềm năng trong điều trị đau thần kinh tọa. Trong điều trị đau thần kinh tọa kéo dài, châm cứu được đề xuất như một lựa chọn tiềm năng nhờ các tác dụng đã được nghiên cứu như giảm đau và chống viêm [7], [8], [9]. Điện mãng châm và thủy châm là những phương pháp châm cứu hiện đại có tác dụng tăng cường kích thích huyệt vị, giảm đau, chống viêm và cải thiện chức năng vận động; Trong khi đó, bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh có tác dụng khu phong, trừ thấp, bổ Can Thận, mạnh gân cốt, thường được sử dụng để điều trị các bệnh lý đau mạn tính, đặc biệt là đau thần kinh tọa [10]. Đau thần kinh tọa không chỉ do chèn ép cơ học từ thoát vị hoặc thoái hóa đĩa đệm mà còn liên quan đến phản ứng viêm và stress oxy hóa quanh rễ thần kinh. Các nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy Độc hoạt ký sinh thang có tác dụng chống oxy hóa và kháng viêm, qua đó góp phần giảm kích thích rễ thần kinh. Cơ chế này phù hợp với sinh lý bệnh của đau thần kinh tọa và hỗ trợ cơ sở khoa học cho việc ứng dụng bài thuốc trong điều trị [11]. Việc phối hợp điện mãng châm, thủy châm với bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh là hướng điều trị đang được áp dụng trong thực hành lâm sàng Y học cổ truyền đối với các bệnh lý cơ xương khớp mạn tính. Tuy nhiên, các nghiên cứu đánh giá một cách hệ thống và khách quan hiệu quả của phác đồ phối hợp này còn hạn chế. Do đó, việc tiến hành nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả điều trị là cần thiết, góp phần bổ sung bằng chứng khoa học cho thực hành lâm sàng. Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn lâm sàng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả điều trị đau thần kinh tọa do thoái hóa cột sống bằng điện mãng châm kết hợp thủy châm và bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh tại Bệnh viện Y học cổ truyền thành phố Huế” với hai mục tiêu:
- Khảo sát một số đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân đau thần kinh toạ do thoái hóa cột sống tại Bệnh viện Y học cổ truyền thành phố Huế.
2. Đánh giá hiệu quả điều trị đau thần kinh tọa do thoái hóa cột sống bằng điện mãng châm kết hợp thủy châm và bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh ở đối tượng trên.
