Tóm tắt
Tâm thần phân liệt là một rối loạn loạn thần nặng, tiến triển thường mạn tính và kéo dài suốt cuộc đời của người bệnh. Bệnh cảnh lâm sàng của tâm thần phân liệt thường được biểu hiện ở 3 lĩnh vực chính là các triệu chứng dương tính như hoang tưởng, ảo giác, căng trương lực, kích động; các triệu chứng âm tính bao gồm cảm xúc thờ ơ, bàng quan, tư duy nghèo nàn, giảm sút các hoạt động có ý chí; và các triệu chứng suy giảm về nhận thức thể hiện thông qua giảm sút các chức năng học tập, ghi nhớ, nhận thức xã hội, chức năng điều hành… Chính các triệu chứng này của tâm thần phân liệt sẽ làm giảm sút chức năng xã hội cũng như chức năng tổng thể của bệnh nhân trên nhiều lĩnh vực. Do đó, điều trị tâm thần phân liệt bên cạnh việc sử dụng thuốc và các phương pháp điều trị sinh học khác thì việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân tâm thần phân liệt trong giai đoạn duy trì tại cộng đồng cũng vô cùng quan trọng.
Phục hồi chức năng tâm thần của người khuyết tật tâm thần, đặc biệt là người bệnh tâm thần phân liệt có ý nghĩa lớn trong quá trình hồi phục của bệnh nhân, hỗ trợ bệnh nhân khôi phục các chức năng tâm lý xã hội, thúc đẩy hoà nhập tại cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và cộng đồng.
Từ năm 1980 đến nay, lĩnh vực phục hồi chức năng tâm thần cho bệnh nhân tâm thần phân liệt tại Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng kể nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Trong giai đoạn 1980 - 2000, nhận thức về tầm quan trọng của phục hồi chức năng tâm thần còn hạn chế. Các hoạt động phục hồi chức năng chủ yếu tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ cơ bản như điều trị nội trú và ngoại trú, chưa chú trọng đến các biện pháp phục hồi chức năng toàn diện. Nguồn lực và cơ sở vật chất dành cho phục hồi chức năng tâm thần còn thiếu thốn.
Những năm gần đây, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển các dịch vụ phục hồi chức năng tâm thần. Nhiều bệnh viện và trung tâm tâm thần đã triển khai các chương trình phục hồi chức năng đa dạng, bao gồm: Liệu pháp tâm lý xã hội, hoạt động trị liệu, phục hồi chức năng nghề nghiệp, hỗ trợ gia đình. Qua đó, nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của phục hồi chức năng tâm thần cũng dần được nâng cao.
Các hoạt động phục hồi chức năng tâm thần được chia thành 3 nhóm chính như sau: Liệu pháp nhằm khôi phục, duy trì các tập tính cá nhân cho người bệnh. Liệu pháp luyện tập thân thể, thể dục thể thao, văn hóa nghệ thuật, nghỉ ngơi thư giãn và các hình thức giải trí khác.
Tại khu vực thành phố Huế, các chương trình phục hồi chức năng can thiệp dựa vào cộng đồng được triển khai theo chương trình Bảo vệ sức khoẻ tâm thần quốc gia giai đoạn 2010-2020. Bên cạnh đó, vấn đề phục hồi chức năng cho bệnh nhân tâm thần phân liệt tại cộng đồng cũng thu hút được sự chú ý của các tổ chức y tế trong và ngoài nước. Từ năm 2024, trong khuôn khổ Dự án Hoà nhập 1, được sự tài trợ của tổ chức USAID thông qua đơn vị quản lý Dự án là Trung tâm sáng kiến Sức khoẻ dân số CCIPH, liên danh nhà thầu của dự án AAI trong đó có tổ chức RCI đã đề xuất một hoạt động phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng cho người khuyết tật tâm thần kinh nói chung và bệnh nhân tâm thần phân liệt nói riêng. Trong bối cảnh cấp thiết của vấn đề phục hồi chức năng tâm thần cho bệnh nhân và các chương trình can thiệp dựa trên cộng đồng đã được thực hiện, nghiên cứu “Đánh Giá Kết Quả Can Thiệp Phục Hồi Chức Năng Dựa Vào Cộng Đồng Cho Bệnh Nhân Tâm Thần Phân Liệt Tại Thanh Phố Huế” được đề xuất với các mục tiêu cụ thể sau đây:
- Đánh giá kết quả chương trình can thiệp phục hồi chức năng tâm thần dựa vào cộng đồng cho bệnh nhân tâm thần phân liệt
- So sánh tác động của chương trình can thiệp phục hồi chức năng tâm thần dựa vào cộng đồng với mô hình can thiệp thường quy
