Tóm tắt

Bệnh sán lá gan lớn (Fascioliasis) là một bệnh lý truyền lây từ động vật sang người (zoonosis), gây ra bởi hai loài sán lá thuộc giống Fasciola là Fasciola hepatica và Fasciola gigantica [1]. Trong lịch sử, bệnh lý này chủ yếu được quan tâm trong lĩnh vực thú y do gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho ngành chăn nuôi gia súc (cừu, trâu, bò). Tuy nhiên, trong ba thập kỷ qua, bức tranh dịch tễ học đã thay đổi một cách đáng báo động. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện đã xếp Fascioliasis vào nhóm các bệnh nhiệt đới bị lãng quên (Neglected Tropical Diseases - NTDs) cần được ưu tiên kiểm soát, với ước tính khoảng 2,4 đến 17 triệu người nhiễm bệnh trên toàn cầu và hơn 180 triệu người sống trong vùng nguy cơ [2],[3].

Bệnh sán lá gan lớn có diễn tiến với hai giai đoạn lâm sàng: cấp tính và mạn tính, tương ứng với chu trình ký sinh của sán lá gan lớn. Giai đoạn cấp tính thường có biểu hiện lâm sàng như đau bụng vùng hạ sườn phải và thượng vị, tăng bạch cầu ái toan, sốt, nổi mẩn ngứa trên da. Giai đoạn mạn tính thường biểu hiện với các triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu như đau vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, tăng bạch cầu ái toan, vàng da, sụt cân. Những biểu hiện này dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như viêm gan, áp xe gan, viêm đường mật hoặc các bệnh lý dị ứng, gây khó khăn cho công tác chẩn đoán và điều trị và theo dõi [4].

 Tại Việt Nam, bệnh sán lá gan lớn đã trở thành một vấn đề y tế công cộng cấp thiết. Nếu như trước năm 1995, y văn Việt Nam chỉ ghi nhận lác đác vài chục ca bệnh, thì trong giai đoạn từ 1995 đến 2019, hệ thống y tế đã ghi nhận hơn 53.000 trường hợp tại 63/63 tỉnh thành. Đặc biệt, khu vực miền Trung và Tây Nguyên [5].

Mặc dù số lượng bệnh nhân ngày càng tăng, quy trình chẩn đoán bệnh sán lá gan lớn hiện nay vẫn tồn tại nhiều khó khăn cho do xét nghiệm phân tìm thấy trứng sán lá gan lớn với tỉ lệ thấp [6]. Vì vậy, chẩn đoán chủ yếu dựa vào các phương pháp gián tiếp. Trong đó, xét nghiệm huyết thanh học bằng kỹ thuật ELISA phát hiện kháng thể IgG là phương pháp phổ biến nhất hiện nay nhờ độ nhạy cao (>95%). Tuy nhiên, IgG có thể tồn tại trong máu bệnh nhân vài tháng đến vài năm sau khi điều trị [7]. Do đó, chẩn đoán nhiễm sán lá gan lớn cần phải có sự kết hợp của triệu chứng lâm sàng, chỉ số bạch cầu ái toan và siêu âm để đảm bảo độ tin cậy. Hiện nay trên thế giới mặc dù đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh sán lá gan lớn, nhưng các báo cáo lại cho thấy sự không đồng nhất về biểu hiện lâm sàng và đáp ứng miễn dịch giữa các quần thể bệnh nhân khác nhau.

Vì vậy, đề tài "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn tại Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế " có ý nghĩa thực tiễn và mang tính cấp thiết, nhằm cung cấp các bằng chứng khoa học giúp tối ưu hóa quy trình chẩn đoán và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân với hai mục tiêu: 

- Mục tiêu 1: Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn.

- Mục tiêu 2: Khảo sát mối liên quan giữa nồng độ IgG kháng Fasciola với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng khác ở đối tượng nghiên cứu.

1. Bộ Y Tế. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh sán lá gan lớn. 2022.
2. Organization WH. Foodborne trematode infections. 2021.
3. Cwiklinski K, Dalton JP, Dufresne PJ, La Course J, Williams DJ, Hodgkinson J, et al. The Fasciola hepatica genome: gene duplication and polymorphism reveals adaptation to the host environment and the capacity for rapid evolution. Genome biology. 2015;16(1):71.
4. Trần Nam Quân. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn tại Bệnh viện Nhiệt đới tỉnh Khánh Hòa. Tạp chí Truyền nhiễm Việt Nam. 2023;2(42):47-52.
5. Nguyễn Văn Đề, Minh PN LT, Dung DT, Duong TT, Tuan BV, Dong LT,. A multidisciplinary analysis of over 53,000 fascioliasis patients along the 1995–2019 countrywide spread in Vietnam defines a new epidemiological baseline for One Health approaches. 2024;19:100869.
6. Đào Trịnh Khánh Ly, Trần Văn Huy. Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn.
7. Sarkari B, Khabisi SAJJoc, JCDR dr. Immunodiagnosis of human fascioliasis: an update of concepts and performances of the serological assays. 2017;11(6):OE05.