Tóm tắt
TÓM TẮT ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu
Định nghĩa: Các đối tượng gây án được trưng cầu giám định và theo dõi giám định nội trú tại Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Miền Trung.
Tiêu chuẩn chọn mẫu:
Được chẩn đoán xác định rối loạn tâm thần theo tiêu chuẩn ICD-10.
Có kết luận về năng lực hành vi theo Quyết định 4293/QĐ-BYT và 2999/QĐ-BYT.
Hồ sơ giám định đầy đủ pháp lý theo Thông tư 23/2019/TT-BYT.
Tiêu chuẩn loại trừ:
Đối tượng/người nhà không đồng ý tham gia.
Giám định lại tình trạng sau bắt buộc chữa bệnh.
Đối tượng bỏ trốn, tử vong hoặc mắc bệnh thực thể quá nặng không thể kết luận giám định.
Đối tượng là bị hại.
- Phương pháp nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
Thời gian và địa điểm: Từ tháng 05/2026 đến 05/2027 tại Trung tâm Pháp y Tâm thần khu vực Miền Trung.
Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lấy mẫu thuận tiện (toàn bộ), dự kiến n = 150.
- Nội dung và Biến số nghiên cứu
Nhóm biến độc lập:
Đặc điểm chung: Nhân khẩu học (tuổi, giới, học vấn, nghề nghiệp, cư trú); Tiền sử (tâm thần, sử dụng chất, tiền án).
Đặc điểm hành vi phạm tội: Loại tội danh, tính chất hành vi (bộc phát/xung động), mối quan hệ với nạn nhân.
Đặc điểm lâm sàng: Phân nhóm bệnh theo ICD-10 (3 nhóm chính); các triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác, xung động); Điểm số các thang đo tâm lý (PANSS, MMSE, Raven, Beck).
Nhóm biến kết quả (Biến phụ thuộc): * Khả năng nhận thức và Khả năng điều khiển hành vi (3 mức độ: Đủ/Hạn chế/Mất khả năng) tại hai thời điểm: khi gây án và thời điểm hiện tại.
- Quy trình thu thập số liệu
Trích xuất dữ liệu từ hồ sơ lưu trữ và thăm khám trực tiếp đối tượng thông qua phỏng vấn, quan sát lâm sàng và làm trắc nghiệm tâm lý trong quá trình giám định nội trú (4-6 tuần).
Các điều tra viên (Bác sĩ, điều dưỡng) được tập huấn thống nhất quy trình đánh giá.
- Phương pháp xử lý số liệu
Phần mềm: SPSS 26.0.
Thống kê mô tả: Tần số, tỷ lệ % cho biến định danh; Trung bình $\pm$ độ lệch chuẩn (hoặc Trung vị) cho biến liên tục.
Thống kê suy luận:
Phân tích đơn biến: Kiểm định Chi bình phương, Fisher’s Exact Test, ANOVA hoặc Kruskal-Wallis.
Phân tích đa biến: Mô hình Hồi quy Logistic đa biến định danh (Multinomial Logistic Regression) nhằm xác định các yếu tố liên quan độc lập. Lựa chọn biến vào mô hình theo phương pháp Hosmer & Lemeshow (ngưỡng p < 0,2).
Ngưỡng ý nghĩa: p < 0,05.
- Đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành tuân thủ các nguyên tắc đạo đức y học. Đề tài đã được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học - Trường Đại học Y - Dược Huế và được sự cho phép triển khai của Ban Giám đốc Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Miền Trung.
Các khía cạnh đạo đức cụ thể bao gồm:
Sự đồng ý tham gia tự nguyện: Tất cả đối tượng nghiên cứu (hoặc người giám hộ hợp pháp trong trường hợp đối tượng mất năng lực hành vi) đều được giải thích rõ ràng về mục đích, phương pháp và ý nghĩa của nghiên cứu. Việc tham gia là hoàn toàn tự nguyện; đối tượng có quyền từ chối hoặc rút khỏi nghiên cứu tại bất kỳ thời điểm nào mà không gây ảnh hưởng đến quá trình giám định hay các chế độ chăm sóc y tế hiện có. Phiếu đồng thuận tham gia nghiên cứu được ký kết dựa trên sự hiểu biết đầy đủ.
Tính bảo mật thông tin: Mọi thông tin cá nhân (họ tên, địa chỉ, chi tiết vụ án...) được giữ bí mật tuyệt đối. Dữ liệu thu thập được mã hóa bằng các mã số định danh và chỉ sử dụng cho mục đích phân tích khoa học, không phục vụ cho bất kỳ mục đích nào khác.
Tính khách quan và không gây hại: Nghiên cứu là một quy trình quan sát độc lập, không làm can thiệp vào quy trình chuyên môn giám định pháp y tâm thần hiện hành. Kết quả nghiên cứu không làm thay đổi hay ảnh hưởng đến quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý hoặc kết luận tố tụng cuối cùng của đối tượng giám định.
Lợi ích của nghiên cứu: Nghiên cứu không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn góp phần cung cấp bằng chứng thực tiễn giúp nâng cao chất lượng kết luận, đánh giá năng lực hành vi, từ đó đảm bảo tính công bằng và nhân văn trong thực thi pháp luật đối với người mắc rối loạn tâm thần.
