Tóm tắt
Ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới, với khoảng 2,4 triệu ca mắc mới và hơn 1,8 triệu ca tử vong mỗi năm. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ (UTPKTBN) chiếm khoảng 85% tổng số trường hợp. Do triệu chứng giai đoạn sớm nghèo nàn và thiếu chương trình tầm soát rộng rãi, phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn tiến xa, khi khả năng điều trị triệt căn không còn và tiên lượng sống còn hạn chế. Trong những năm gần đây, liệu pháp ức chế điểm kiểm soát miễn dịch đã tạo nên bước ngoặc trong điều trị UTPKTBN giai đoạn tiến xa. Đặc biệt, các thuốc kháng PD-1 và PD-L1 đã chứng minh hiệu quả so với hóa trị truyền thống. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị không đồng đều giữa các bệnh nhân; chỉ một tỷ lệ nhất định thực sự đạt được lợi ích rõ rệt và bền vững. Bên cạnh đó, điều trị kháng PD-1/PD-L1 còn đi kèm nguy cơ xuất hiện các biến cố bất lợi liên quan miễn dịch và chi phí điều trị cao.
Hiện nay, biểu hiện PD-L1 trên tế bào u là dấu ấn sinh học được sử dụng rộng rãi nhất để định hướng lựa chọn liệu pháp kháng PD-1/PD-L1. Tuy nhiên, giá trị của PD-L1 vẫn còn những hạn chế nhất định. Phân tích tổng hợp của Rizzo A và cộng sự cũng cho thấy thấy PD-L1 đơn thuần chưa đủ để dự đoán chính xác đáp ứng điều trị. Các chỉ số sinh học khác như gánh nặng đột biến khối u, chữ ký gen miễn dịch hoặc các chỉ dấu dựa trên giải trình tự thế hệ mới đã được nghiên cứu nhưng còn hạn chế trong thực hành do chi phí cao và thiếu tính chuẩn hóa.
Lympho bào xâm nhập u (Tumor-Infiltrating Lymphocytes - TILs) là các tế bào lympho hiện diện trong mô khối u hoặc vùng mô đệm xung quanh khối u. Đây là thành phần quan trọng của vi môi trường miễn dịch u, bao gồm chủ yếu các tế bào lympho T, đặc biệt là tế bào T gây độc CD8+, bên cạnh đó còn có lympho T hỗ trợ, lympho B và một số quần thể miễn dịch khác. Sự hiện diện của TILs cho thấy cơ thể đã nhận diện được kháng nguyên khối u và đang hình thành đáp ứng miễn dịch. Về mặt sinh học, hiệu quả của liệu pháp kháng PD-1/PD-L1 phụ thuộc đáng kể vào trạng thái miễn dịch của vi môi trường u. Do đó, khối u có mật độ TILs cao có thể có nền tảng miễn dịch thuận lợi hơn để đáp ứng điều trị.
Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận vai trò của TILs như một yếu tố tiên lượng và là dấu ấn dự đoán đáp ứng điều trị trong nhiều loại ung thư. Đối với UTPKTBN, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy mật độ TILs cao, đặc biệt ở mô đệm hoặc quần thể tế bào T CD8+, có liên quan với tỷ lệ đáp ứng điều trị cao hơn cũng như cải thiện thời gian sống thêm không bệnh tiến triển và sống thêm toàn bộ ở bệnh nhân điều trị miễn dịch. Tuy vậy dữ liệu vẫn còn hạn chế và giá trị lâm sàng thực sự của TILs trong UTPKTBN giai đoạn tiến xa vẫn cần được làm rõ thêm. Tại Việt Nam, số lượng bệnh nhân UTPKTBN giai đoạn tiến xa có điều trị kháng PD-1/PD-L1 ngày càng tăng. Tuy nhiên, bằng chứng từ các nghiên cứu trong nước đánh giá vai trò tiên lượng và giá trị dự đoán đáp ứng của TILs ở nhóm bệnh nhân này vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, việc xác định giá trị của TILs có thể góp phần bổ sung cho PD-L1, cải thiện khả năng phân tầng nguy cơ và tối ưu hóa lựa chọn điều trị trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam. Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:
“Khảo sát giá trị tiên lượng và dự đoán đáp ứng điều trị kháng PD-1/PD-L1 của lympho bào xâm nhập u ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tiến xa”, với hai mục tiêu sau:
- Khảo sát đặc điểm lympho bào xâm nhập u trên tiêu bản mô bệnh học nhuộm Hematoxylin-Eosin ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tiến xa
- Đánh giá vai trò tiên lượng và giá trị dự đoán đáp ứng điều trị kháng PD-1/PD-L1 của TILs ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tiến xa
