Tóm tắt

Giáo dục sức khỏe (GDSK) cho người bệnh là một hoạt động chuyên môn cốt lõi trong thực hành điều dưỡng, góp phần nâng cao kiến thức, thay đổi hành vi sức khỏe và tăng cường khả năng tự chăm sóc của người bệnh. Nhiều nghiên cứu quốc tế đã khẳng định hiệu quả của GDSK do điều dưỡng thực hiện trong việc cải thiện tuân thủ điều trị, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh (WHO, 2016; Bastable, 2019). Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cũng cho thấy việc thực hành GDSK của điều dưỡng viên tại cơ sở lâm sàng còn chưa đồng đều và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu này tập trung khảo sát một cách có hệ thống mức độ thực hành GDSK của điều dưỡng viên, đồng thời xác định các yếu tố cản trở và các yếu tố thúc đẩy việc thực hành GDSK tại cơ sở lâm sàng. Nội dung nghiên cứu được triển khai phù hợp với hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

(1) Đánh giá mức độ thực hành giáo dục sức khỏe của điều dưỡng viên tại cơ sở lâm sàng

Nghiên cứu tiến hành đánh giá mức độ thực hiện các hoạt động GDSK của điều dưỡng viên trong quá trình chăm sóc người bệnh, bao gồm: đánh giá nhu cầu giáo dục của người bệnh; cung cấp thông tin về bệnh lý, điều trị và sử dụng thuốc; hướng dẫn tự chăm sóc và phòng ngừa biến chứng; giáo dục thay đổi hành vi và lối sống; lựa chọn phương pháp, phương tiện giáo dục phù hợp; và đánh giá lại mức độ hiểu biết của người bệnh sau giáo dục. Kết quả đánh giá phản ánh mức độ thường xuyên và mức độ đầy đủ của các hoạt động GDSK trong thực hành lâm sàng.

(2) Xác định các yếu tố cản trở và các yếu tố thúc đẩy thực hành giáo dục sức khỏe của điều dưỡng viên tại cơ sở lâm sàng.

- Xác định các yếu tố cản trở: Nghiên cứu khảo sát các yếu tố làm hạn chế hoặc gây khó khăn cho điều dưỡng viên trong việc thực hiện GDSK. Các yếu tố cản trở được xem xét theo ba nhóm chính: Yếu tố cá nhân điều dưỡng viên (như hạn chế kiến thức, kỹ năng giao tiếp – sư phạm, thiếu tự tin, áp lực công việc); Yếu tố từ môi trường và tổ chức (như khối lượng công việc lớn, thiếu thời gian, thiếu tài liệu và phương tiện hỗ trợ, chưa có sự hỗ trợ đầy đủ từ lãnh đạo và đồng nghiệp); Yếu tố từ phía người bệnh (như trình độ nhận thức, mức độ hợp tác, tình trạng sức khỏe và tâm lý). Việc xác định các rào cản này giúp làm rõ những nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của hoạt động GDSK trong thực tế lâm sàng.

- Xác định các yếu tố thúc đẩy: Bên cạnh các rào cản, nghiên cứu cũng tập trung phân tích các yếu tố có tác động tích cực đến việc thực hành GDSK của điều dưỡng viên. Các yếu tố thúc đẩy được xem xét bao gồm: nhận thức và động lực nghề nghiệp của điều dưỡng viên; sự hỗ trợ và khuyến khích từ lãnh đạo khoa phòng; môi trường làm việc thuận lợi; các chương trình đào tạo, tập huấn liên tục về GDSK; sự phối hợp trong nhóm chăm sóc; và sự hợp tác của người bệnh. Việc nhận diện đầy đủ các yếu tố thúc đẩy là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả GDSK tại cơ sở lâm sàng.

Để thực hiện các nội dung nghiên cứu trên, bộ công cụ khảo sát được xây dựng trên cơ sở kế thừa và điều chỉnh từ các thang đo đã được phát triển và kiểm định trong các nghiên cứu quốc tế của Jahromi (2016), Jordan scale (2019) và Hayek et al. (2025). Bộ câu hỏi gồm khoảng 40 mục hỏi, chia thành bốn nhóm nội dung: (1) thực hành giáo dục sức khỏe; (2) các yếu tố cản trở từ phía điều dưỡng viên; (3) các yếu tố cản trở từ người bệnh và môi trường; và (4) các yếu tố thúc đẩy thực hành GDSK. Các mục hỏi được trả lời theo thang Likert 5 mức từ 1 điểm (hoàn toàn không đồng ý) đến 5 điểm (hoàn toàn đồng ý). Điểm số càng cao ở thang đo rào cản phản ánh mức độ cản trở càng lớn; điểm số càng cao ở thang đo yếu tố thúc đẩy phản ánh mức độ hỗ trợ càng cao.

Các thang đo gốc đã được chứng minh có độ tin cậy cao với hệ số Cronbach’s alpha từ 0,85 đến 0,89 trong các nghiên cứu trước. Bộ công cụ trong nghiên cứu này được dịch, hiệu chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam, đánh giá giá trị nội dung bởi các chuyên gia điều dưỡng và thử nghiệm trước trên một nhóm điều dưỡng viên nhằm đảm bảo tính rõ ràng và độ tin cậy trước khi triển khai chính thức.