Tóm tắt

Ung thư vòm họng (UTVH) là khối u ác tính xuất phát từ lớp biểu mô phủ vùng vòm họng. Theo GLOBOCAN 2022, tại Việt Nam, Ung thư vòm họng có 5.613 ca mắc mới, chiếm khoảng 3.1%, xếp thứ 9 trong 10 loại ung thư phổ biến nhất và 3.453 trường hợp tử vong, đứng vị trí thứ 8. Như vậy, cho đến nay Ung thư vòm họng vẫn là vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, để lại nhiều gánh nặng do bệnh tật rất lớn cho bệnh nhân, gia đình và xã hội

Việc chẩn đoán xác định ung thư vòm thường dựa vào kết quả mô bệnh học qua bệnh phẩm sinh thiết khối u vòm và chẩn đoán hạch cổ di căn qua sinh thiết hoặc chọc hút làm tiêu bản tế bào. Sau khi chẩn đoán được thiết lập, việc đánh giá giai đoạn bệnh là yếu tố then chốt, giúp định hướng chiến lược điều trị và tiên lượng cho người bệnh

Do khối u nằm ở vị trí có các cấu trúc giải phẫu xung quanh phức tạp. Tổn thương có thể nằm dưới niêm mạc hoặc chôn sâu trong hố Rosenmuller, nằm phía sau lỗ mở của vòi Eustachian và là vị trí khởi phát thường gặp nhất của khối u nguyên phát nên việc xác định chính xác mức độ xâm lấn có nhiều khó khăn. Di căn hạch bạch huyết ban đầu thường bắt đầu ở các hạch bạch huyết sau hầu và sau đó có thể lan dọc theo chuỗi hạch bạch huyết cổ. Chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ vùng đầu cổ được sử dụng để đánh giá giai đoạn u nguyên phát và hạch trong ung thư. Tuy nhiên cộng hưởng từ được ưu tiên hơn vì nó vượt trội trong việc phân định các cấu trúc giải phẫu nhỏ tạo nên ranh giới của vòm họng; xác định mức độ lan rộng của khối u đến nền sọ, các xoang cạnh mũi; cũng như phân biệt giữa khối u nguyên phát và các hạch sau hầu 

Trong thực hành lâm sàng hiện nay, hệ thống phân loại TNM của Ủy ban liên hợp về ung thư Hoa Kỳ (AJCC) cung cấp một khung đánh giá thống nhất, đóng vai trò nền tảng quan trọng cho các chiến lược điều trị dựa trên tiên lượng và có ý nghĩa rất lớn trong nghiên cứu lâm sàng. Gần đây, AJCC đã công bố hệ thống phân giai đoạn phiên bản 9 (2025) cho ung thư vòm họng, nhằm cải thiện phân tầng nguy cơ và độ chính xác tiên lượng. Trong phiên bản này, vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong phân giai đoạn ngày càng được nhấn mạnh theo hướng dựa trên bằng chứng, trong đó chỉ những dấu hiệu xâm lấn rõ ràng trên hình ảnh mới được sử dụng để đánh giá, thay vì dựa vào các biểu hiện không đặc hiệu hoặc chưa xác định, kết hợp sự lan rộng ngoài hạch trong nhóm N và phân chia M1 dựa trên số lượng vị trí di căn. Do vậy, sự phân loại giai đoạn thay đổi đáng kể 

Bên cạnh đó, với sự ra đời sự ra đời của hệ thống Node-RADS (2021) đã góp phần giải quyết tình trạng thiếu thống nhất trong đánh giá hình ảnh học về mức độ di căn hạch trong ung thư. Hệ thống này chuẩn hóa việc phân loại nguy cơ di căn hạch dựa trên tổng hợp các đặc điểm hình ảnh đã được xác lập, chủ yếu gồm hai nhóm tiêu chí là kích thước và hình thái cấu trúc của hạch. Từ đó, Node-RADS đưa ra 5 nhóm, tương ứng với mức độ từ “rất ít khả năng” đến “khả năng rất cao”. Hệ thống có thể áp dụng trên cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ tại mọi vị trí giải phẫu, bao gồm cả hạch vùng và ngoài vùng liên quan đến u nguyên phát

Do phân loại AJCC phiên bản 9 và hệ thống Node-RADS được ban hành và cập nhật gần đây nên chưa thực sự có nhiều nghiên cứu về vấn đề này, và ứng dụng thực tế của cộng hưởng từ với những sự thay đổi đó như thế nào

Từ những căn cứ nêu trên, em thực hiện đề tài “NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH ẢNH CỘNG HƯỞNG TỪ UNG THƯ VÒM HỌNG VÀ ỨNG DỤNG PHÂN LOẠI AJCC PHIÊN BẢN 9” với hai mục tiêu:

1. Mô tả đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ ung thư vòm họng

2. Ứng dụng phân loại AJCC phiên bản 9 trong phân giai đoạn ung thư vòm họng