Tóm tắt
Đuối nước là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do thương tích không chủ ý ở trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2019, ước tính mỗi năm có khoảng 236.000 người tử vong do đuối nước, trong đó trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm tuổi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Hơn 90% số ca tử vong do đuối nước trên toàn cầu xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình [1]. Tại Đông Nam Á, số ca tử vong do đuối nước năm 2019 ước tính khoảng 70.034 ca, trong đó có hơn 33% số ca tử vong xảy ra ở trẻ em dưới 15 tuổi[1].
Tại Việt Nam, mặc dù kết quả ban đầu rất khả quan với mức giảm trung bình 100 trường hợp trẻ em đuối nước mỗi năm, nhưng đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em. Năm 2020, hơn 2.000 trẻ em dưới 16 tuổi thiệt mạng mỗi năm do đuối nước [2]. Nguyên nhân dẫn đến đuối nước ở trẻ em bao gồm: trẻ thiếu kiến thức, kỹ năng về phòng chống đuối nước, thiếu sự quan tâm từ phía gia đình và môi trường xung quanh không an toàn [3]. Theo kết quả khảo sát giai đoạn 2016-2021 tại Việt Nam cho thấy: có 77,6% trường hợp tử vong do đuối nước xảy ra ở cộng đồng, 22,4% xảy ra tại hộ gia đình và 1% tại trường học. Khu vực nông thôn có nguy cơ đuối nước cao gấp 2 lần khu vực thành thị [4].
Học sinh trung học cơ sở (lứa tuổi 11-14) là nhóm đối tượng có nhiều biến đổi về thể chất và tâm sinh lý. Ở độ tuổi này, trẻ thường có xu hướng tò mò, thích khám phá, muốn tự khẳng định bản thân thông qua những hành động nguy hiểm và thường đánh giá quá cao khả năng bơi lội của mình. Sự thiếu hụt kiến thức an toàn trong môi trường nước, kết hợp với việc thiếu sự giám sát của người lớn tại các khu vực sông ngòi, ao hồ đã tạo nên những rủi ro tiềm ẩn vô cùng lớn [5,6].
Nghiên cứu của Luo và cộng sự (2024) trên 7.485 thanh thiếu niên tại Trung Quốc chỉ ra rằng kiến thức về an toàn dưới nước giúp giảm hành vi nguy cơ đuối nước lên đến 41,5% [7]. Các nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ học sinh có kiến thức và thực hành tốt về phòng chống đuối nước hiện nay vẫn còn thấp. Nghiên cứu tại huyện Hoài Đức (Hà Nội) cho thấy có tới 65,08% học sinh chưa có kiến thức tốt và chỉ 6,3% học sinh có thực hành đạt yêu cầu [8]. Tại thành phố Huế, mặc dù có nhiều chương trình can thiệp, tỷ lệ trẻ biết bơi cũng chỉ chiếm khoảng 46,8% [9]. Để giải quyết tình trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo lần đầu tiên ban hành Chương trình dạy bơi an toàn cho học sinh theo Quyết định số 2993/QĐ-BGDĐT ngày 29/10/2025, trong đó đặc biệt nhấn mạnh mục tiêu trang bị cho học sinh kiến thức phòng chống đuối nước, kỹ năng bơi cơ bản, kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó với tình huống dưới nước, cũng như các bước cứu đuối an toàn gián tiếp [10].
Xã Phú Lộc, thành phố Huế (được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Lộc Trì, xã Lộc Bình và thị trấn Phú Lộc vào năm 2025) là địa phương có địa hình đa dạng bao gồm hệ thống đầm phá, đường bờ biển kéo dài và nhiều sông suối. Đặc điểm địa lý này, cùng với tình hình bão lũ phức tạp, khiến học sinh trên địa bàn thường xuyên phải tiếp xúc với môi trường nước nguy hiểm [11]. Vào năm 2025, có lớp dạy bơi an toàn cho 300 học sinh trong khuôn khổ dự án phòng chống đuối nước do tổ chức quốc tế tài trợ tại địa bàn xã [12]. Cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu cụ thể nào đánh giá đầy đủ năng lực phòng chống đuối nước của học sinh tại địa bàn sau khi thực hiện sáp nhập hành chính. Việc thực hiện một nghiên cứu đánh giá mức độ hiểu biết và kỹ năng ứng phó của học sinh tại đây là vô cùng cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng các chương trình truyền thông và giáo dục phù hợp với đặc điểm địa phương. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu "Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống đuối nước và một số yếu tố liên quan của học sinh trung học cơ sở tại xã Phú Lộc, thành phố Huế năm 2026" với hai mục tiêu:
- Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống đuối nước của học sinh trung học cơ sở tại xã Phú Lộc, thành phố Huế năm 2026.
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống đuối nước của đối tượng nghiên cứu.
