Tóm tắt
Hiện nay, rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy đang trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu năm 2021, có 13,6 triệu ca mắc mới, 137.278 ca tử vong và 15,6 triệu năm sống bị mất do bệnh tật liên quan đến rối loạn sử dụng chất. Bên cạnh đó, báo cáo của Liên Hợp Quốc cho thấy số người sử dụng ma túy trên thế giới năm 2022 ước tính khoảng 292 triệu người, tăng đáng kể so với thập kỷ trước. Sự gia tăng này không chỉ làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm, mà còn kéo theo suy giảm chức năng xã hội, chi phí kinh tế lớn đồng thời góp phần làm tăng tỷ lệ các rối loạn tâm thần liên quan.
Trong bối cảnh đó, suy giảm nhận thức được xem là một biểu hiện quan trọng thường gặp ở bệnh nhân rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy, đồng thời là yếu tố góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và áp lực kinh tế khổng lồ cho hệ thống y tế toàn cầu. Các lĩnh vực nhận thức thường bị ảnh hưởng bao gồm chú ý, trí nhớ làm việc, chức năng điều hành, tốc độ xử lí thông tin và khả năng ra quyết định. Những rối loạn này có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau của quá trình sử dụng chất từ ngộ độc cấp, hội chứng cai đến giai đoạn sử dụng kéo dài mạn tính. Tỷ lệ suy giảm nhận thức ở bệnh nhân rối loạn sử dụng ma túy là rất lớn, ước tính dao động trong khoảng 30 - 80% phản ánh mức độ ảnh hưởng đáng kể của ma túy lên cấu trúc và chức năng não bộ.
Suy giảm nhận thức ở bệnh nhân rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy không chỉ là một triệu chứng lâm sàng đơn thuần mà còn là yếu tố chính tác động tiêu cực đến mọi khía cạnh đời sống người bệnh và xã hội. Về mặt xã hội, suy giảm nhận thức khiến người bệnh mất khả năng thấu cảm dẫn đến những sai lệch trong giao tiếp, dần bị cô lập khỏi cộng đồng, ít nhận được sự giúp đỡ từ gia đình, bạn bè. Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung chú ý khiến bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tiếp nhận thông tin và tuân thủ phác đồ điều trị, giảm khả năng lao động và kỹ năng xã hội cần thiết để tái hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó suy giảm chức năng điều hành, khả năng ức chế khiến người bệnh khó cưỡng lại sức hút của ma túy, từ đó cản trở ý định cai nghiện và nhu cầu tìm kiếm sự giúp đỡ của y tế đồng thời dễ có các hành vi nguy cơ cao như quá liều, ý tưởng tự sát, lây nhiễm các bệnh như HIV, viêm gan virus. Những tình trạng này làm tăng chi phí điều trị vì phải đòi hỏi các biện pháp can thiệp chuyên biệt làm gia tăng chi phí điều trị và làm trầm trọng thêm gánh nặng kinh tế đối với gia đình, xã hội và hệ thống y tế.
Tại Việt Nam, các nghiên cứu về tình trạng suy giảm nhận thức ở bệnh nhân Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy còn rất hạn chế. Một vài nghiên cứu đề cập về vấn đề suy giảm nhận thức nhưng tập trung vào đối tượng nghiện rượu hay đối tượng đang điều trị Methadone mà không mở rộng ở nhiều nhóm ma túy. Vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu suy giảm nhận thức và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy tại Bệnh viện Tâm thần Huế” với các mục tiêu sau:
- Khảo sát đặc điểm suy giảm nhận thức ở bệnh nhân rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng ma túy tại Bệnh viện Tâm thần Huế
- Xác định các yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức ở đối tượng nghiên cứu.
