Tóm tắt
Tâm thần phân liệt (TTPL) là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng và mạn tính ảnh hưởng đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của người bệnh. Độ tuổi khởi phát từ 16 đến 30 tuổi, sau khi xuất hiện đợt loạn thần đầu tiên. Theo phân tích từ gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2021, tâm thần phân liệt có ảnh hưởng đến 0,3% dân số thế giới.
Thuốc chống loạn thần là một trong những phương pháp điều trị chính đối với tâm thần phân liệt và các rối loạn tâm thần liên quan. Hiệu quả điều trị của nhóm thuốc này đã được chứng minh rõ ràng, cả trong điều trị cấp tính và phòng ngừa tái phát. Tuy nhiên, chúng lại có nhiều tác dụng phụ, thường gặp nhất là các triệu chứng ngoại tháp với tỷ lệ khoảng 31%, bao gồm hội chứng Parkinson, bồn chồn và loạn vận động muộn. Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng tỷ lệ mắc triệu chứng bồn chồn ở bệnh nhân dùng thuốc chống loạn thần có thể dao động từ 5-50%, tuỳ vào loại thuốc được sử dụng và thời gian điều trị.
Bồn chồn là một rối loạn vận động đặc trưng bởi cảm giác chủ quan là thôi thúc phải vận động, những bất an từ bên trong kèm với các biểu hiện khách quan như không thể ngồi yên, đi lại liên tục hay những cử động lặp lại, gây ra sự căng thẳng về thể chất lẫn tâm lý. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, bồn chồn có thể khiến bệnh nhân giảm tuân thủ điều trị, thậm chí có thể liên quan đến những hành vi kích động và tự sát. Một số nghiên cứu trên bệnh nhân tâm thần phân liệt cho thấy bồn chồn (akathisia) liên quan chặt chẽ với các yếu tố điều trị, đặc biệt là liều cao và đa trị liệu, trong đó liều thuốc được xem là yếu tố nguy cơ độc lập quan trọng nhất. Một nghiên cứu khác lại cho thấy tuổi trẻ có thể liên quan đến nguy cơ xuất hiện bồn chồn, trong khi vai trò của giới tính vẫn chưa có sự thống nhất rõ ràng giữa các nghiên cứu.
Tại Việt Nam, các nghiên cứu riêng về triệu chứng bồn chồn trên bệnh nhân tâm thần phân liệt vẫn còn rất hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu tập trung vào các triệu chứng ngoại tháp gây ra bởi thuốc chống loạn thần khi điều trị cho bệnh nhân tâm thần phân liệt, trong đó triệu chứng bồn chồn cũng được đề cập đến như một tác dụng phụ thường gặp.
Bệnh viện Tâm thần Huế là một trong những nơi có số lượng bệnh nhân điều trị tâm thần phân liệt lớn nên có thể được nghiên cứu để xác định tỷ lệ và các yếu tố nguy cơ gây ra triệu chứng bồn chồn trên bệnh nhân tâm thần phân liệt. Việc khảo sát và phân tích các yếu tố liên quan không chỉ giúp nhận diện sớm triệu chứng này mà còn cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để điều chỉnh phác đồ điều trị, từ đó giảm thiểu bồn chồn giúp bệnh nhân đỡ căng thẳng khó chịu và tăng khả năng tuân thủ điều trị, cải thiện chất lượng điều trị. Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu triệu chứng bồn chồn trên bệnh nhân tâm thần phân liệt” với hai mục tiêu chính sau đây:
- Khảo sát tỷ lệ triệu chứng bồn chồn trên bệnh nhân tâm thần phân liệt điều trị nội trú tại Bệnh viện Tâm thần Huế.
- Phân tích các yếu tố liên quan đến triệu chứng bồn chồn ở đối tượng nghiên cứu.
