Tóm tắt
Tâm thần phân liệt (TTPL) là một trong những rối loạn tâm thần nghiêm trọng, đặc trưng bởi các triệu chứng dương tính, triệu chứng âm tính và suy giảm chức năng nhận thức. Rối loạn này thường gây ra sự suy giảm đáng kể các chức năng xã hội, nghề nghiệp và khả năng tự chăm sóc của bệnh nhân. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO: World Health Organization), TTPL là một trong những rối loạn gây tàn tật hàng đầu, góp phần đáng kể vào gánh nặng lớn về mặt kinh tế cho xã hội và ảnh hưởng đến chất lượng sống của bệnh nhân cũng như gia đình và xã hội. Bên cạnh các triệu chứng loạn thần điển hình, rối loạn giấc ngủ trên bệnh nhân TTPL cũng là một vấn đề thường gặp. Nhiều nghiên cứu cho thấy vấn đề rối loạn giấc ngủ có thể dự báo cho đợt khởi phát lần đầu hoặc những đợt tái phát mới và ảnh hưởng đến tiến triển bệnh, giảm hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các rối loạn giấc ngủ có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau như khó vào giấc, thức giấc nhiều lần trong đêm, ngủ không sâu giấc, ngủ ít giờ hoặc rối loạn nhịp thức – ngủ. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng loạn thần và tăng nguy cơ tái phát bệnh.
Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận tỷ lệ rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân tâm thần phân liệt khá cao. Một số nghiên cứu cho thấy có khoảng 50–80% bệnh nhân tâm thần phân liệt gặp các vấn đề về giấc ngủ, trong đó mất ngủ là dạng rối loạn phổ biến nhất. Rối loạn giấc ngủ ở nhóm bệnh nhân này có thể liên quan đến nhiều yếu tố như mức độ triệu chứng loạn thần, thời gian mắc bệnh, tác dụng phụ của thuốc chống loạn thần, các rối loạn tâm thần kèm theo cũng như các yếu tố tâm lý – xã hội. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng rối loạn giấc ngủ góp phần làm suy giảm chức năng nhận thức, đặc biệt là chú, trí nhớ và chức năng điều hành. Ngoài ra, rối loạn giấc ngủ cũng tác động đáng kể đến diễn biến và tiên lượng bệnh. Ở một số nghiên cứu cho thấy nhóm bệnh nhân TTPL có rối loạn giấc ngủ có nguy cơ tái phát cao hơn , thời gian nằm viện kéo dài hơn và đáp ứng điều trị kém hơn so với nhóm không có rối loạn giấc ngủ. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Nguyễn Thị Ái Vân và cộng sự (2022) cho thấy tỷ lệ rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân tâm thần phân liệt thể paranoid là 67,9% trong đó mất ngủ chiếm ưu thế với 96.1%. Điều này cho thấy rối loạn giấc ngủ là triệu chứng khá phổ biến ở nhóm bệnh nhân này. Trong nghiên cứu còn cho thấy rối loạn giấc làm giảm chất lượng giấc ngủ rõ rệt. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn chỉ ra rối loạn giấc ngủ có thể làm nặng thêm các triệu chứng loạn thần và có khả năng liên quan đến các đợt tiến triển bệnh. Giấc ngủ kém có thể làm tăng mức độ nặng của của các triệu chứng hoang tưởng, ảo giác và rối loạn hành vi của bệnh nhân. Những kết quả trên cho thấy rối loạn giấc ngủ không chỉ là một triệu chứng đi kèm mà còn góp phần làm nặng thêm tình trạng bệnh, ảnh hướng đến tiên lượng và hiệu quả điều trị ở bệnh nhân tâm thần phân liệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong nước về vấn đề này còn tương đối hạn chế và chủ yếu được thực hiện tại một số cơ sở điều trị lớn. Tại khu vực miền Trung nói chung và Bệnh viện Tâm thần Huế nói riêng, các nghiên cứu đánh giá một cách hệ thống về rối loạn giấc ngủ cũng như các yếu tố liên quan ở bệnh nhân tâm thần phân liệt vẫn còn chưa nhiều.
Việc mô tả đặc điểm rối loạn giấc ngủ và xác định các yếu tố liên quan ở bệnh nhân tâm thần phân liệt có ý nghĩa quan trọng trong thực hành lâm sàng. Những thông tin này giúp các thầy thuốc có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng bệnh của người bệnh, từ đó xây dựng các chiến lược điều trị và chăm sóc phù hợp nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ, nâng cao hiệu quả điều trị và góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài:“Nghiên cứu rối loạn giấc ngủ và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân tâm thần phân liệt tại Bệnh viện Tâm thần Huế” với hai mục tiêu như sau:
- Đánh giá rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân tâm thần phân liệt đang điều trị nội trú tại Bệnh viện Tâm thần Huế.
- Phân tích các yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ ở các đối tượng nghiên cứu.
