Tóm tắt
Trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng đa khoa nói chung và thực hành lâm sàng tâm thần nói riêng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, trầm cảm gần như chiếm tỷ lệ hiện mắc cao nhất trong tổng số các rối loạn tâm thần với 4,12% dân số chung trên toàn cầu và tỷ lệ này có xu hướng gia tăng qua từng năm.
Trầm cảm đặc trưng bằng các triệu chứng buồn chán, mất quan tâm thích thú, mau mệt mỏi, các ý nghĩ tự ti, bi quan, tự buộc tội, giảm tập trung chú ý, rối loạn giấc ngủ và ăn uống kéo dài trong thời gian ít nhất 2 tuần hoặc có thể ngắn hơn trong một số trường hợp nặng nề. Nguy cơ tiến triển thành mạn tính và tỷ lệ tái phát cao của trầm cảm gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh trong suốt cuộc đời cũng như gia đình và xã hội. Theo dữ liệu về Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu của WHO năm 2020 cho thấy, trầm cảm là nguyên nhân đứng thứ hai gây suy giảm chức năng nghề nghiệp xã hội ở người bệnh chỉ sau các bệnh lý tim mạch, do đó rối loạn này được đánh giá là yếu tố đơn độc lớn nhất góp phần gây ra tỷ lệ tàn tật chung. Mặc dù những gánh nặng về bệnh tật mà trầm cảm mang lại là vô cùng đáng kể, thậm chí hậu quả nặng nề nhất có thể dẫn đến tự sát. Đồng thời, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng nếu được phát hiện và điều trị kịp thời thì trầm cảm có thể điều trị hiệu quả trên 50%, tuy nhiên theo nghiên cứu của Tesfa (2021) ghi nhận có đến 2/3 số bệnh nhân mắc rối loạn này không nhận được điều trị, thậm chí ở nhiều quốc gia, tỷ lệ này có thể lên đến 90%.
Trong số các biểu hiện lâm sàng đáng chú ý của trầm cảm, toan tự sát cũng được ghi nhận với tỷ lệ đáng kể ở những người bệnh được chẩn đoán mắc rối loạn này. Toan tự sát (TTS) là thuật ngữ dùng để mô tả hành vi tự gây tổn thương cho bản thân, được thực hiện với ý định kết thúc cuộc sống nhưng không dẫn đến tử vong. Toan tự sát phổ biến hơn gấp 30 lần so với tự sát, tuy nhiên chúng là những yếu tố dự báo quan trọng cho tự sát nếu toan tự sát lặp lại. Tự sát là một vấn đề đáng báo động trên toàn cầu với hơn 720.000 người chết mỗi năm, đồng thời đây cũng là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 ở nhóm người từ 15 - 29 tuổi theo báo cáo của WHO năm 2021, trong đó tỷ lệ nam giới cao hơn gấp 3 - 7 lần so với nữ giới. Hầu hết các nghiên cứu về vấn đề tử vong do tự sát, ghi nhận gần 90% các trường hợp có liên quan đến ít nhất một rối loạn tâm thần, trong đó rối loạn trầm cảm chiếm tỷ lệ cao nhất với hơn 50%.
Tỷ lệ toan tự sát trên bệnh nhân mắc rối loạn trầm cảm ngày một tăng cao trên toàn cầu, đi kèm với đó là những mối lo ngại về gánh nặng bệnh tật mà nó mang lại. Vì vậy, việc hiểu rõ về các yếu tố nguy cơ dẫn đến toan tự sát là yếu tố quan trọng giúp ngăn chặn và phòng ngừa kịp thời hành vi này. Nghiên cứu của Loufeng và cộng sự (2026) cho thấy các yếu tố như tiền sử từng thực hiện hành vi toan tự sát, nữ giới, độc thân, độ tuổi khởi phát bệnh sớm, sử dụng rượu và người bệnh có triệu chứng loạn thần có liên quan đáng kể đến việc tăng nguy cơ toan tự sát. Tương tự, một nghiên cứu khác cũng cho thấy những yếu tố liên quan đến hành vi toan tự sát trên bệnh nhân trầm cảm bao gồm các sang chấn tâm lí trong cuộc sống, mức độ trầm cảm nặng, mắc các rối loạn đồng mắc và tiền sử thực hiện hành vi toan tự sát.
Toan tự sát nói chung hay toan tự sát ở bệnh nhân trầm cảm nói riêng là vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, đồng thời nó cũng là hồi chuông cảnh báo cho hệ thống chăm sóc y tế. Việc nhận biết các đặc điểm lâm sàng cũng như xác định được yếu tố nguy cơ dẫn đến toan tự sát trên bệnh nhân mắc rối loạn trầm cảm có ý nghĩa quan trọng trong việc dự đoán và phòng ngừa hành vi tự sát thành công một cách thích hợp và kịp thời. Tuy nhiên, tại Việt Nam hiện nay chưa có nhiều nghiên cứu đánh giá toàn diện về vấn đề này, do đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu toan tự sát ở bệnh nhân trầm cảm điều trị nội trú tại Khoa Sức Khỏe Tâm Trí, Bệnh viện Trung ương Huế” nhằm mục tiêu:
- Khảo sát đặc điểm lâm sàng toan tự sát ở bệnh nhân trầm cảm điều trị nội trú tại Khoa Sức Khỏe Tâm Trí, Bệnh viện Trung ương Huế.
- Phân tích các yếu tố liên quan đến toan tự sát ở các đối tượng nghiên cứu.
