Tóm tắt
Gánh nặng bệnh tật và tính cấp thiết của đột quỵ não Đột quỵ não, đặc biệt là nhồi máu não cấp (NMNC), hiện là một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu. Theo báo cáo năm 2024, từ năm 1990 đến 2021 [1], số ca tử vong do đột quỵ trên thế giới đã tăng 44%, trong đó nhồi máu não cấp (NMNC) chiếm tỷ lệ áp đảo với 65,3% [1]. Tại Việt Nam, tình hình càng trở nên nghiêm trọng với khoảng 200.000 đến 225.000 ca mới mỗi năm và tỷ lệ tử vong duy trì ở mức cao đáng báo động (khoảng 40%) [2]. Đáng chú ý, xu hướng trẻ hóa đang gia tăng tỷ lệ tử vong do đột quỵ nhồi máu não là 8,2% [2].
Vai trò của tiên lượng sớm trong xử trí nhồi máu não cấp với nguyên lý "Thời gian là não", việc tiên lượng chính xác ngay khi nhập viện là yếu tố then chốt để tối ưu hóa chiến lược điều trị tái tưới máu (tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối). Tiên lượng đúng giúp bác sĩ nhận diện sớm nhóm nguy cơ biến chứng, phân bổ nguồn lực hồi sức (ICU) hợp lý và cung cấp thông tin khách quan cho gia đình bệnh nhân. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy dự đoán cảm quan của bác sĩ thường không chính xác (chỉ khoảng 1/6 trường hợp dự đoán đúng kết cục) [3], dẫn đến việc sử dụng nguồn lực y tế không hiệu quả. Do đó, việc áp dụng các thang điểm chuẩn hóa là một bước tiến tất yếu.
Hạn chế của các thang điểm đơn lẻ: ASTRAL và NEWS Hiện nay, nhiều công cụ được sử dụng nhưng đều bộc lộ những khoảng trống khi dùng đơn lẻ:
- Thang điểm ASTRAL: Tập trung vào các yếu tố thần kinh chuyên sâu (tuổi, NIHSS, thời gian khởi phát, thị trường, ý thức, glucose). ASTRAL mạnh trong dự báo kết cục chức năng dài hạn (3 tháng đến 5 năm) nhưng có tính "tĩnh", không phản ánh được các biến động sinh lý hệ thống hoặc biến cố nội khoa phát sinh sau nhập viện (như suy hô hấp, thuyên tắc phổi).
- Thang điểm NEWS (hoặc NEWS2): Là hệ thống cảnh báo sớm dựa trên các dấu hiệu sinh tồn. NEWS2 ưu việt trong dự báo tử vong sớm trong 24 giờ nhưng thường gặp hiện tượng "nhiễu" trên bệnh nhân đột quỵ do tình trạng thất ngôn gây sai lệch điểm ý thức hoặc tăng huyết áp phản ứng làm tăng điểm giả tạo.
Tính cần thiết của việc phối hợp hai thang điểm Sự phối hợp giữa ASTRAL và NEWS tạo ra một mô hình tiên lượng "lai" (hybrid) đầy triển vọng. ASTRAL đóng vai trò là "mỏ neo" xác định mức độ tổn thương não, trong khi NEWS đóng vai trò là "radar" phát hiện các rung động sinh lý hệ thống [4]. Việc kết hợp này không chỉ nâng cao độ chính xác (AUC) mà còn giúp cá thể hóa điều trị, đáp ứng yêu cầu của Bộ Y tế về quản lý chất lượng và an toàn người bệnh trong bối cảnh các bệnh viện tuyến đầu luôn quá tải.
Từ những lý do trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Giá trị của mô hình phối hợp ASTRAL-NEWS trong tiên lượng kết cục chức năng ở bệnh nhân nhồi máu não cấp”, với mục tiêu:
- Đánh giá khả năng dự đoán kết cục chức năng (mRS) tại 1 và 3 tháng của ASTRAL và NEWS
- So sánh khả năng tiên lượng của thang điểm ASTRAL đơn lẻ, NEWS đơn lẻ và mô hình phối hợp ASTRAL-NEWS trong dự đoán kết cục 1 tháng và 3 tháng.
