Tóm tắt
Đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi sự mất cấp tính chức năng của hệ thần kinh trung ương do nguyên nhân mạch máu, hiện đang cấu thành một gánh nặng y tế và kinh tế - xã hội khổng lồ trên quy mô toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội Đột quỵ Thế giới (WSO), đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai và là tác nhân hàng đầu dẫn đến tàn phế vĩnh viễn ở người trưởng thành.
Tại Việt Nam, sự chuyển dịch mô hình bệnh tật cùng tốc độ già hóa dân số nhanh chóng đã làm gia tăng đáng kể tỷ lệ đột quỵ. Mặc dù các liệu pháp tái tưới máu như tiêu huyết khối đường tĩnh mạch (rTPA) và can thiệp nội mạch lấy huyết khối đã tạo ra những bước ngoặt cách mạng, song tỷ lệ tử vong và di chứng vẫn ở mức cao. Điều này đòi hỏi một chiến lược quản lý bệnh nhân toàn diện, không chỉ tập trung vào can thiệp mạch máu mà còn phải kiểm soát chặt chẽ các biến đổi sinh lý hệ thống.
Trong giai đoạn cấp tính, tiên lượng của bệnh nhân không chỉ phụ thuộc vào thể tích vùng lõi nhồi máu mà còn chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các rối loạn sinh lý toàn thân. Các bằng chứng y văn chỉ ra rằng, trong khi tổn thương thần kinh trực tiếp gây tử vong chủ yếu trong những ngày đầu, thì ở giai đoạn bán cấp, các biến chứng nội khoa như viêm phổi hít, rối loạn nhịp tim và nhiễm khuẩn huyết lại là yếu tố quyết định.
Trong thực hành lâm sàng, thang điểm GCS và NIHSS là những công cụ tiêu chuẩn để lượng giá khiếm khuyết thần kinh khu trú. Tuy nhiên, giới hạn của các thang điểm này là thiếu tính bao quát đối với sự biến thiên huyết động và hô hấp. Thang điểm Cảnh báo Sớm Quốc gia phiên bản 2 (NEWS2), được Đại học Y khoa Hoàng gia Anh ban hành năm 2017, là hệ thống "theo dõi và kích hoạt" (track and trigger) chuẩn hóa qua 6 thông số sinh tồn cơ bản: tần số thở, SpO2, nhiệt độ, huyết áp tâm thu, tần số tim và mức độ ý thức (ACVPU). So với các phiên bản trước, NEWS2 ưu việt hơn nhờ tối ưu hóa tiêu chí đánh giá lú lẫn cấp tính và bổ sung thang đo SpO2 chuyên biệt cho nhóm bệnh nhân có nguy cơ suy hô hấp tăng CO2 máu.
Mặc dù giá trị của NEWS2 đã được chứng minh rộng rãi trong hồi sức cấp cứu chung, việc ứng dụng chuyên biệt trong đột quỵ vẫn còn nhiều khoảng trống bằng chứng. Đột quỵ não mang đặc tính sinh lý bệnh đặc thù, nơi sự biến đổi các dấu hiệu sinh tồn đôi khi là đáp ứng bù trừ (như hội chứng Cushing) hơn là sự suy biến tuần hoàn đơn thuần. Tại Việt Nam, các trung tâm đột quỵ thường xuyên đối mặt với áp lực quá tải, đòi hỏi một công cụ phân tầng nguy cơ nhanh chóng, chính xác và dễ dàng chuẩn hóa cho đội ngũ điều dưỡng.
Xuất phát từ cơ sở lý luận và yêu cầu cấp bách của thực tiễn lâm sàng, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng lâm sàng thang điểm NEWS2 trong tiên lượng bệnh nhân đột quỵ ” với hai mục tiêu chính:
- Khảo sát một số đặc điểm lâm sàng và hình ảnh học sọ não (cắt lớp vi tính và/ hoặc cộng hưởng từ) ở bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn cấp.
- Ứng dụng thang điểm NEWS2 để tiên lượng kết cục lâm sàng của bệnh nhân đột quỵ (giai đoạn cấp và sau 30 ngày).
