Tóm tắt

            Đau lưng dưới (low back pain) là một loại đau xảy ra ở một vùng cụ thể, chủ yếu khu trú ở vùng lưng dưới bờ sườn và trên nếp mông dưới [1]. Nguyên nhân của đau lưng dưới phần lớn chưa được biết rõ và trong trường hợp cơn đau kéo dài hơn 3 tháng, nó được coi là đau lưng dưới mãn tính [2]. Trên thực tế, đau lưng dưới mãn tính đã trở thành mối quan tâm quan trọng về sức khỏe cộng đồng toàn cầu do thời gian mắc bệnh kéo dài, tỷ lệ tàn tật cao và gánh nặng kinh tế đáng kể cho bệnh nhân [3].

            Các cơ cạnh sống (paraspinal muscles) đóng vai trò quan trọng trong sự ổn định về cấu trúc và chức năng của cột sống, và những thay đổi của chúng (bao gồm teo cơ đại thể và thâm nhiễm mỡ vi thể) có liên quan chặt chẽ với sự xuất hiện và tồn tại của đau lưng dưới mãn tính [4]. Chỉ tập trung vào những thay đổi về diện tích mặt cắt ngang đại thể ở các cơ cạnh sống là chưa đủ, vì mỡ có thể thay thế các sợi cơ bị teo. Sự thâm nhiễm mỡ vào cơ, tức là tình trạng thoái hóa cơ, có liên quan đến chất lượng cơ. Sự thoái hóa cơ có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự khởi phát, tiến triển và mức độ nghiêm trọng của bệnh thoái hóa khớp [5]. Hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) có khả năng thu thập thông tin một cách không xâm lấn và có thể tái tạo về các thành phần của cột sống thắt lưng và thân đốt sống, đĩa đệm, dây chằng cột sống, khớp mặt, và cơ cạnh sống…; qua đó cho phép đánh giá và nghiên cứu tình trạng teo cơ và thâm nhiễm mỡ cạnh sống [4].

            Biến đổi Modic (Modic change) là những thay đổi trong tủy xương của đốt sống liền kề với đĩa đệm, có thể nhìn thấy trên phim chụp MRI, thường liên quan đến các bệnh lý thoái hóa đĩa đệm và triệu chứng đau lưng mạn tính. Biến đổi Modic là phản ứng với áp lực tại chỗ hoặc tình trạng viêm từ đĩa đệm bị thoái hóa và được phân thành ba loại I, II, và III. Những thay đổi Modic loại I/II và II/III hỗn hợp cũng đã được báo cáo, cho thấy rằng những thay đổi này có thể chuyển đổi từ loại này sang loại khác và tất cả chúng đều biểu hiện các giai đoạn khác nhau của cùng một quá trình bệnh lý [6].

            Hiện nay, ở các lĩnh vực liên quan đến cột sống, nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu ngày càng được đẩy mạnh, đặc biệt với những đánh giá trên hình ảnh học (là những xét nghiệm không xâm lấn), về các tiến triển thoái hóa ở xương cột sống, cơ cạnh sống, đĩa đệm, các khớp cột sống… Hơn hết, thoái hóa được xem như là một tiến triển mang tính toàn thân, nên các mối liên quan giữa sự thay đổi các cơ quan liên quan càng được chú trọng tìm hiểu kỹ. Nghiên cứu này có mục tiêu thu thập các đặc điểm về diện tích cơ cạnh sống, thoái hóa cơ cạnh sống, và biến đổi Modic ngang mức đĩa đệm L4-L5 của bệnh nhân đau lưng dưới mãn tính; thêm vào đó đánh giá liệu có mối liên quan nào giữa thoái hóa cơ cạnh sống với biến đổi Modic hay không. Nghiên cứu này có thể đóng góp các số liệu quan trọng cho cơ sở dữ liệu tại Việt Nam trên các lĩnh vực giải phẫu học, phẫu thuật thần kinh – cột sống, phẫu thuật chỉnh hình, và chẩn đoán hình ảnh.

            Trên thế giới, cùng với sự phát triển của công cụ chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn (MRI) với chất lượng hình ảnh đầu ra rõ nét, các nhu cầu nghiên cứu sâu về các thay đổi diễn ra có tính hệ thống tại chỗ như thoái hóa về xương, cơ, khớp, đĩa đệm tại vùng cột sống thắt lưng và các mối liên quan giữa chúng dựa trên công cụ chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn này có xu hướng tăng lên khoảng 5 năm trở lại đây [5–9]. Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu nào với mục tiêu tương tự như trên trong dữ liệu không gian mạng hiện tại.

Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu các đặc điểm về diện tích cơ cạnh sống, thoái hóa cơ cạnh sống, và biến đổi Modic ngang mức đĩa đệm L4-L5 của bệnh nhân đau lưng dưới mãn tính.

- Đánh giá mối liên quan giữa thoái hóa cơ cạnh sống và biến đổi Modic ngang mức đĩa đệm L4-L5 của bệnh nhân đau lưng dưới mãn tính.

Tài liệu tham khảo

1. Chan, S.; Lam, S.; Ho, S.; Au, W.; Lin, P.; Chan, W.; Yu, T.; Tam, S.; Ng, B.F.L.; Zhong, L.L.D. Treating Acute Low Back Pain with Acupuncture: A Randomized Controlled Study Protocol to Compare the Effectiveness between Distal and Local Acupoints. Journal of Traditional Chinese Medical Sciences 2024, 11, 351–356, doi:10.1016/J.JTCMS.2024.05.005.
2. Petrelis, M.; Krekoukias, G.; Michopoulos, I.; Nikolaou, V.; Soultanis, K. Predictors for Poor Outcomes at Six Months on Pain, Disability, Psychological and Health Status in Greek Patients with Chronic Low Back Pain After Receiving Physiotherapy: A Prospective Cohort Study. Clinics and Practice 2025, Vol. 15, Page 63 2025, 15, 63, doi:10.3390/CLINPRACT15030063.
3. Hu, Y.; Yang, Z.; Li, Y.; Xu, Y.; Zhou, X.; Guo, N. Anxiety Symptoms and Associated Factors Among Chronic Low Back Pain Patients in China: A Cross-Sectional Study. Front Public Health 2022, 10, 878865, doi:10.3389/FPUBH.2022.878865/BIBTEX.
4. Sollmann, N.; Bonnheim, N.B.; Joseph, G.B.; Chachad, R.; Zhou, J.; Akkaya, Z.; Pirmoazen, A.M.; Bailey, J.F.; Guo, X.; Lazar, A.A.; et al. Paraspinal Muscle in Chronic Low Back Pain: Comparison Between Standard Parameters and Chemical Shift Encoding-Based Water–Fat MRI. Journal of Magnetic Resonance Imaging 2022, 56, 1600–1608, doi:10.1002/JMRI.28145.
5. Jung, M.; Rospleszcz, S.; Löffler, M.T.; Walter, S.S.; Maurer, E.; Jungmann, P.M.; Peters, A.; Nattenmüller, J.; Schlett, C.L.; Bamberg, F.; et al. Association of Lumbar Vertebral Bone Marrow and Paraspinal Muscle Fat Composition with Intervertebral Disc Degeneration: 3T Quantitative MRI Findings from the Population-Based KORA Study. European Radiology 2022 33:3 2022, 33, 1501–1512, doi:10.1007/S00330-022-09140-4.
6. Atci, I.B.; Yilmaz, H.; Samanci, M.Y.; Atci, A.G.; Karagoz, Y. The Prevalence of Lumbar Paraspinal Muscle Fatty Degeneration in Patients with Modic Type I and I/II End Plate Changes. Asian Spine J 2019, 14, 185–191, doi:10.31616/ASJ.2018.0333.
7. Mou, Z.; Yi, W.; Luo, M.; Yang, Y.; Wang, Z.; He, B.; Zhao, D. Association of Lumbar Disc Herniation and Paraspinal Muscles Changes in Patients with Chronic Low Back Pain. J Back Musculoskelet Rehabil 2025, 38, 567–575, doi:10.1177/10538127241305888.
8. Teichtahl, A.J.; Urquhart, D.M.; Wang, Y.; Wluka, A.E.; O’Sullivan, R.; Jones, G.; Cicuttini, F.M. Lumbar Disc Degeneration Is Associated with Modic Change and High Paraspinal Fat Content – a 3.0T Magnetic Resonance Imaging Study. BMC Musculoskeletal Disorders 2016 17:1 2016, 17, 439-, doi:10.1186/S12891-016-1297-Z.
9. Sudhir, G.; Jayabalan, V.; Sellayee, S.; Gadde, S.; Kailash, K. Is There an Interdependence between Paraspinal Muscle Mass and Lumbar Disc Degeneration? A MRI Based Study at 2520 Levels in 504 Patients. J Clin Orthop Trauma 2021, 22, 101576, doi:10.1016/J.JCOT.2021.101576.