Tóm tắt
Nhiễm khuẩn huyết (NKH) là một tình trạng nhiễm trùng cấp tính nặng, xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập và lưu hành trong máu, gây nên phản ứng viêm toàn thân nghiêm trọng. Bệnh biểu hiện bằng các triệu chứng toàn thân rầm rộ và có thể nhanh chóng tiến triển đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh [1], [2], [3]. Tại Việt Nam, mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, NKH vẫn là một thách thức lớn trong thực hành nhi khoa, với tỷ lệ tử vong còn cao và tiêu tốn nhiều nguồn lực y tế [4], [5], [6], [7]
Giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ bị nhiễm khuẩn huyết phụ thuộc chủ yếu vào việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Trong đó, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tử vong đóng vai trò then chốt. Hiện nay, các thang điểm tiên lượng như SOFA (Sequential Organ Failure Assessment) và qSOFA (quick SOFA) PELOD-2 và PRISM2 đã được ứng dụng rộng rãi trong đánh giá mức độ nặng của NKH. Tuy nhiên, việc áp dụng các thang điểm này ở trẻ em còn tồn tại một số hạn chế, đòi hỏi phải thu thập và đánh giá đồng thời nhiều thông số lâm sàng và cận lâm sàng phức tạp [8], [9]. Do đó, việc tìm kiếm những chỉ dấu sinh học đơn giản, dễ tiếp cận, có giá trị tiên lượng sớm và chính xác là một nhu cầu cấp thiết trong thực hành lâm sàng hiện nay [10], [11].
Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã tập trung vào các chỉ số huyết học thường quy, vốn dễ dàng thu thập từ xét nghiệm công thức máu, như những công cụ tiên lượng tiềm năng trong nhiễm khuẩn huyết. Trong số đó, độ phân bố kích thước hồng cầu (Red Blood Cell Distribution Width – RDW) nổi lên như một chỉ dấu phản ánh tình trạng viêm hệ thống. RDW tăng cao thể hiện sự không đồng đều về kích thước hồng cầu và đã được chứng minh có liên quan đến mức độ nặng cũng như nguy cơ tử vong tăng ở người lớn mắc NKH và sốc nhiễm khuẩn [12], [13], [13], [14], [15], [16], [17].
Bên cạnh RDW, các chỉ số liên quan đến tiểu cầu như độ phân bố kích thước tiểu cầu (Platelet Distribution Width – PDW) và thể tích trung bình tiểu cầu (Mean Platelet Volume – MPV) cũng ngày càng nhận được sự quan tâm. PDW và MPV phản ánh sự không đồng nhất về kích thước cũng như mức độ hoạt hóa của tiểu cầu. Trong bối cảnh NKH, phản ứng viêm toàn thân và rối loạn chức năng nội mô có thể kích thích quá trình sinh tiểu cầu, làm tăng tỷ lệ tiểu cầu kích thước lớn (tăng MPV) và thay đổi độ phân bố kích thước tiểu cầu (tăng PDW). Nhiều nghiên cứu trên người lớn cho thấy sự gia tăng MPV và PDW có mối liên quan chặt chẽ với mức độ nặng và diễn biến xấu trong nhiễm trùng huyết [18], [19], [20], [21], [22], [23], [24], [25], [26], [27], [28], [29], [30].
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây đã có một số nghiên cứu bước đầu đánh giá sự biến đổi của các chỉ số hồng cầu và tiểu cầu trong nhiễm khuẩn huyết, chủ yếu được thực hiện trên đối tượng người lớn. Các nghiên cứu này ghi nhận mối tương quan giữa các chỉ số huyết học nói trên với mức độ nặng của sốc nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu trên đối tượng trẻ em còn hạn chế[31], [32], [33], [34], [35], [36].
Đáng chú ý, một số nghiên cứu trên thế giới gần đây cho thấy việc kết hợp các chỉ số RDW, MPV và PDW mang lại giá trị chẩn đoán và đánh giá mức độ nặng của NKH cao hơn rõ rệt so với việc sử dụng từng chỉ số riêng lẻ. Diện tích dưới đường cong ROC (AUC) của mô hình kết hợp cao hơn AUC của RDW, MPV hoặc PDW đơn độc, cho thấy tiềm năng ứng dụng lâm sàng của cách tiếp cận này[37], [38], [39], [40], [41], [42].
Tuy nhiên, tại Việt Nam hiện nay hầu như chưa có nghiên cứu nào đánh giá một cách hệ thống giá trị tiên lượng của sự kết hợp các chỉ số huyết học dễ tiếp cận này trong dự báo sớm nguy cơ tử vong ở trẻ em mắc nhiễm khuẩn huyết. Việc làm rõ đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và mối liên quan kết hợp của RDW, PDW và MPV với tử vong sẽ cung cấp những thông tin có giá trị thực tiễn, giúp bác sĩ lâm sàng có thêm công cụ đơn giản, nhanh chóng và hiệu quả trong phân tầng nguy cơ, từ đó đưa ra các can thiệp tích cực và kịp thời cho nhóm bệnh nhi nguy cơ cao, góp phần cải thiện kết cục điều trị.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu:
“Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và độ rộng phân bố hồng cầu, độ rộng phân bố tiểu cầu, thể tích tiểu cầu trung bình trong nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em”, với các mục tiêu sau:
- Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và các chỉ số RDW, PDW, MPV của bệnh nhi nhiễm khuẩn huyết.
- Tìm hiểu mối liên quan giữa RDW, PDW, MPV với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị trong nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em.
