Tóm tắt

Caffeine là chất kích thích hệ thần kinh trung ương được sử dụng phổ biến trong các loại đồ uống như cà phê, trà, nước tăng lực và nước giải khát có gas. Ở liều thấp đến trung bình, caffeine có thể giúp tăng sự tỉnh táo và cải thiện khả năng nhận thức; tuy nhiên, việc sử dụng quá mức có thể dẫn đến nhiều hệ quả bất lợi như rối loạn giấc ngủ, hồi hộp, lo âu, tăng nhịp tim, giảm hiệu suất học tập và nguy cơ lệ thuộc. Trong những năm gần đây, hành vi tiêu thụ caffeine ở sinh viên y khoa đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng được quan tâm rộng rãi.

Sinh viên ngành y là nhóm có nguy cơ sử dụng caffeine cao hơn so với nhiều nhóm sinh viên khác do đặc thù học tập căng thẳng, thời gian tự học kéo dài, thực hành lâm sàng và áp lực thi cử liên tục. Nhiều bằng chứng trong và ngoài nước cho thấy tỷ lệ sử dụng caffeine ở nhóm này đang gia tăng rõ rệt. Tại Việt Nam, Dương Bùi Tấn Đạt và cộng sự (2022) ghi nhận tỷ lệ sử dụng đồ uống có chứa caffeine ở sinh viên điều dưỡng lên đến 81,7%, trong đó 48,9% sinh viên từng gặp tác dụng phụ sau khi sử dụng. Một nghiên cứu khác của Nguyễn Ngọc Đức và cộng sự (2021) trên sinh viên Trường Đại học Y tế Công cộng cho thấy mức độ sử dụng caffeine tăng theo năm học và có liên quan chặt chẽ đến áp lực học tập cũng như chất lượng giấc ngủ.

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Juma Mahmood Juma (2021) báo cáo tỷ lệ sử dụng caffeine ở sinh viên khối ngành sức khỏe tại Iraq lên đến 90%, đặc biệt cao ở nhóm sinh viên năm cuối. Đồng thời, tỷ lệ xuất hiện các tác dụng không mong muốn liên quan đến caffeine cũng ngày càng gia tăng. Preisser và cộng sự (2022) cho thấy việc tiêu thụ trên 400 mg caffeine/ngày làm tăng đáng kể nguy cơ lo âu, rối loạn giấc ngủ và đánh trống ngực. El-Masri và cộng sự (2023) ghi nhận gần 50% sinh viên y khoa xuất hiện các triệu chứng bất lợi như hồi hộp và mất ngủ sau khi sử dụng nước tăng lực. Pangarkar và cộng sự (2021) cũng ghi nhận mối liên quan giữa tiêu thụ nước tăng lực và các triệu chứng rối loạn lo âu ở sinh viên y khoa.

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước, hiện vẫn chưa có công trình nào đánh giá một cách hệ thống và cập nhật về thực trạng sử dụng đồ uống có chứa caffeine cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe và học tập ở sinh viên năm cuối Trường Đại học Y – Dược, Đại học Huế. Đây là nhóm đối tượng có cường độ học tập và thực hành lâm sàng cao, lịch trực dày và áp lực nghề nghiệp lớn, từ đó dễ hình thành các hành vi sử dụng caffeine không hợp lý.

Việc đánh giá thực trạng sử dụng caffeine và các yếu tố liên quan trong nhóm sinh viên này không chỉ giúp nhận diện sớm các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn là cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe, quản lý stress và hướng dẫn sử dụng caffeine hợp lý cho sinh viên y khoa.

Do đó, việc thực hiện nghiên cứu “Nghiên cứu thực trạng sử dụng đồ uống có chứa caffeine và một số yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe – học tập của sinh viên năm cuối tại Trường Đại học Y – Dược, Đại học Huế năm 2026” là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn, góp phần bổ sung bằng chứng khoa học phục vụ công tác dự phòng, chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế tương lai.