Tóm tắt
Vị tha (altruism) có nguồn gốc từ tiếng Latin alter, nghĩa là “người khác”, hàm ý sự quan tâm và hành động vì lợi ích của người khác. Trong tâm lý học và đạo đức học, vị tha thường được hiểu là những hành vi giúp đỡ người khác một cách tự nguyện, ngay cả khi hành động đó có thể mang lại chi phí hoặc rủi ro cho bản thân. Vị tha thể hiện sự quan tâm vô tư đối với phúc lợi của người khác và được xem là một giá trị đạo đức quan trọng trong nhiều nền văn hóa [1]. Trong tâm lý học xã hội, vị tha thường được xem là một dạng của hành vi hướng xã hội (prosocial behavior), bao gồm các hành vi giúp đỡ và hỗ trợ người khác trong nhiều bối cảnh khác nhau [2, 3].
Trong lĩnh vực y học, vị tha được xem là một phẩm chất cốt lõi của người hành nghề y. Tinh thần đặt lợi ích của bệnh nhân lên trên lợi ích cá nhân đã được nhấn mạnh từ rất sớm trong lời thề Hippocrates – nền tảng đạo đức của nghề y. Trong môi trường chăm sóc sức khỏe, các hành vi như sẵn sàng hỗ trợ bệnh nhân, chia sẻ trách nhiệm với đồng nghiệp hay ưu tiên lợi ích của người khác đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ điều trị và nâng cao chất lượng chăm sóc. Đối với sinh viên y khoa, những giá trị này cần được hình thành và củng cố từ giai đoạn đào tạo nhằm tạo nền tảng nhân văn cho quá trình hành nghề sau này [4]. Nghiên cứu của Wiwik Kusumawati và Cộng sự (2019) nhấn mạnh rằng
lòng vị tha là một giá trị quan trọng trong nghề y và có thể chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố cá nhân cũng như môi trường đào tạo [5]. Ngoài ra, nghiên cứu của Nur Hanis Iskandar Zulkarnain và Cộng sự (2021) cũng ghi nhận sự khác biệt về mức độ hành vi vị tha giữa các nhóm sinh viên y khoa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của môi trường học tập và hoạt động cộng đồng trong việc hình thành giá trị vị tha [6]. Trong bối cảnh đào tạo y khoa, hành vi vị tha của sinh viên không chỉ thể hiện qua những hành vi giúp đỡ thông thường trong đời sống xã hội mà còn gắn liền với môi trường học tập chuyên môn và thực hành lâm sàng. Sinh viên y khoa thường xuyên đối mặt với các tình huống khẩn cấp, áp lực tâm lý cũng như yêu cầu tuân thủ trách nhiệm nghề nghiệp. Trong những bối cảnh này, cách thức và mức độ thể hiện hành vi vị tha có thể thay đổi tùy theo tình huống. Vì vậy, các thang đo đánh giá vị tha theo hướng chung có thể chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng của các dạng hành vi giúp đỡ trong môi trường đào tạo y khoa. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về hành vi vị tha của sinh viên, đặc biệt là sinh viên y khoa, còn tương đối hạn chế. Đến nay, chưa ghi nhận nhiều nghiên cứu kiểm định hay bộ công cụ chuẩn về hành vi vị tha. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi thực hiện nghiên cứu “Đánh giá độ tin cậy và giá trị của thang đo hành vi vị tha ở sinh viên khoa tại Trường Đại học Y – Dược, Đại học Huế với hai mục tiêu:
- Đánh giá độ tin cậy của thang đo hành vi vị tha ở sinh viên Y khoa Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế
- Đánh giá giá trị của thang đo hành vi vị tha trên đối tượng nghiên cứu.
