Tóm tắt

Hiện nay, căng thẳng và áp lực trong học tập là một trong những vấn đề nổi bật của sức khỏe tâm thần học đường, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông (THPT). Các em trong độ tuổi từ 15 đến 18 tuổi này phải đối mặt với không ít khó khăn, vừa có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, vừa phải đáp ứng với nhiệm vụ, yêu cầu của sự phát triển (học tập, bạn bè, hình ảnh bản thân hiện tại và tương lai, tình yêu đôi lứa, gia đình, những kỳ vọng mà gia đình cũng như bản thân tự đặt ra…). Đồng thời học sinh trong giai đoạn này sẽ và chuẩn bị đối mặt với nhiều kỳ thi quan trọng, đặc biệt là kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia, là kỳ thi có sự ảnh hưởng không nhỏ đối với tương lai của học sinh. Bên cạnh đó, những biến đổi của xã hội hiện đại ngày nay đòi hỏi con người phải năng động và toàn diện hơn, căng thẳng và áp lực trong học tập càng đẩy lên cao, từ đó có thể dẫn đến các rối loạn về mặt tâm thể như: trầm cảm, lo âu, căng thẳng. Hơn nữa nếu không phòng ngừa và can thiệp sớm thì hậu quả lâu dài gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống học tập, sinh hoạt của học sinh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2025), người ta ước tính cứ 7 người trong độ tuổi 10–19 tuổi thì có 1 người (14,3%) gặp vấn đề sức khỏe tâm thần, nhưng những tình trạng này phần lớn vẫn chưa được công nhận và không được điều trị. Ở Việt Nam, theo báo các của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc cho thấy, có từ 8%-29% vị thành niên đang có vấn đề về sức khỏe tâm thần. Qua khảo sát tại nhiều địa phương khác nhau, đều cho thấy tỷ lệ học sinh bị căng thẳng cao tại các thành phố hoặc địa phương khác như: TP Hà Nội là 62,7%, TP Huế là 49,6%, TP Đà Nẵng là 24,8% và ở TP HCM là 23,8% . Nguyễn Ngọc Bảo Quyên, Lưu Minh Đức đã thực hiện nghiên cứu cắt ngang về tình trạng sức khỏe tâm thần của học sinh THPT tại Hà Nội cho thấy trên 501 học sinh tham gia nghiên cứu cho kết quả tỷ lệ học sinh có dấu hiệu trầm cảm, lo âu và căng thẳng lần lượt là 78,8%, 86,2% và 76,6%. Tại thành phố Huế, theo nghiên cứu của Đào Thị Hồng Diễm, Ngô Thị Diệu Hường và cộng sự trên 1062 học trung các trường THPT tỷ lệ học sinh có biểu hiện trầm cảm, lo âu, stress lần lượt là 46,1%, 68,2%, 49,6%. Tại thành phố Huế, nghiên cứu năm 2014 của nhóm giảng viên trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế về mối quan hệ giữa kỹ năng quản lý thời gian và stress trong học tập của học sinh lớp 12 trường Trung học phổ thông chuyên Quốc học Huế cho kết quả hơn 80% học sinh trải nghiệm stress trong học tập ở mức độ từ “khá căng thẳng” đến “căng thẳng rất nhiều” .

Song song với những vấn đề đó, Y học cổ truyền (YHCT) ngày càng được quan tâm như một phương pháp hỗ trợ an toàn và hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe tinh thần. Các liệu pháp như dưỡng sinh, thiền, xoa bóp – bấm huyệt, châm cứu, trà dược an thần... đã được chứng minh giúp điều hòa khí huyết, an thần, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Nhiều quốc gia đang tích hợp YHCT vào chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu như một hướng đi bền vững, chi phí thấp, ít tác dụng phụ và dễ áp dụng trong cộng đồng. Tuy nhiên, tại Việt Nam, đặc biệt trong môi trường học đường, việc ứng dụng các phương pháp YHCT nhằm giảm căng thẳng học tập vẫn còn hạn chế, và chưa có nhiều nghiên cứu đánh giá kiến thức, thái độ và nhu cầu sử dụng YHCT của học sinh. Do đó, việc khảo sát thực trạng này là cần thiết nhằm định hướng các giải pháp can thiệp phù hợp, giúp học sinh chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần bằng các phương pháp tự nhiên, an toàn và hiệu quả. Từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Đánh giá tình trạng căng thẳng, áp lực trong học tập bằng thang điểm The Educational Stress for Adolescents (ESSA) và nhu cầu sử dụng một số phương pháp y học cổ truyền để cải thiện ở học sinh một số Trường Trung học phổ thông Thành phố Huế."