Tóm tắt
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes, hiện đang là một trong những vấn đề y tế công cộng quan trọng tại các quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm ước tính có khoảng 390 triệu ca nhiễm Dengue trên toàn cầu, trong đó hàng chục triệu trường hợp có biểu hiện lâm sàng và một tỷ lệ đáng kể diễn tiến nặng, có thể dẫn đến tử vong nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời (1). Tại Việt Nam, sốt xuất huyết Dengue lưu hành quanh năm với xu hướng gia tăng về số ca mắc và mức độ nghiêm trọng trong những năm gần đây, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.
Giảm tiểu cầu là một trong những đặc điểm huyết học nổi bật và có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá diễn biến bệnh sốt xuất huyết Dengue. Mức độ giảm tiểu cầu không chỉ liên quan đến nguy cơ xuất huyết mà còn được sử dụng như một chỉ số theo dõi thường quy trong thực hành lâm sàng. Tuy nhiên, cơ chế giảm tiểu cầu trong bệnh lý này rất phức tạp, bao gồm sự ức chế sinh tiểu cầu tại tủy xương trong giai đoạn sớm, tăng phá hủy tiểu cầu qua trung gian miễn dịch, cũng như tăng tiêu thụ tiểu cầu ở ngoại vi (2). Do đó, chỉ số số lượng tiểu cầu (platelet count – PLT) hiện nay chủ yếu phản ánh tình trạng tại thời điểm xét nghiệm mà chưa cung cấp thông tin về khả năng đáp ứng sinh tiểu cầu của tủy xương.
Trong bối cảnh đó, sự phát triển của các hệ thống máy huyết học tự động thế hệ mới đã cho phép ứng dụng các chỉ số huyết học mới, trong đó có chỉ số tiểu cầu chưa trưởng thành (Immature Platelet Fraction – IPF). IPF phản ánh tỷ lệ tiểu cầu non còn chứa RNA trong máu ngoại vi, được xem là chỉ dấu gián tiếp của hoạt động sinh tiểu cầu tại tủy xương. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh IPF có giá trị trong phân biệt nguyên nhân giảm tiểu cầu do giảm sản xuất và do tăng phá hủy ngoại vi (3,4). Đáng chú ý, trong những năm gần đây, một số nghiên cứu bước đầu cho thấy IPF có thể tăng sớm trước khi
2
số lượng tiểu cầu hồi phục ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue, gợi ý khả năng ứng dụng của chỉ số này trong dự báo diễn biến bệnh (5–7).
Bệnh viện Trung ương Huế là cơ sở điều trị tuyến cuối của khu vực miền Trung, tiếp nhận số lượng lớn bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue với nhiều mức độ khác nhau. Việc thực hiện nghiên cứu tại đây không chỉ có ý nghĩa thực tiễn cao mà còn góp phần bổ sung dữ liệu cho khu vực và cả nước. Xuất phát từ những vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu chỉ số tiểu cầu chưa trưởng thành (IPF) ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Trung ương Huế” với các mục tiêu sau:
- Mô tả sự biến đổi của chỉ số IPF và số lượng tiểu cầu theo diễn biến bệnh ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue.
- Khảo sát mối liên quan giữa chỉ số IPF và sự hồi phục số lượng tiểu cầu ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue.

