Tóm tắt
Bệnh giun sán ký sinh từ trước đến nay vẫn luôn là một vấn đề đáng quan tâm đối với nền y tế toàn cầu. Nhất là ở những nước đang phát triển nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới đặc biệt trong bối cảnh Trái Đất ngày càng nóng lên. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), toàn cầu có khoảng 1,5 tỷ người mắc các bệnh giun truyền qua đất như giun đũa (Ascaris lumbricoides), giun tóc (Trichuris trichiura), giun móc (Ancylostoma duodenale),... Bên cạnh nhóm các loài giun truyền qua đất thì nhóm các loài giun sán truyền từ động vật sang người và có khả năng xâm nhập tổ chức, phủ tạng như giun đũa chó mèo (Toxocara spp.), giun lươn (Strongyloides stercoralis), sán lá gan lớn (Fasciola spp.), nang ấu trùng sán dây lợn (Cysticercosis cellulosae),… ngày càng được ghi nhận với tỷ lệ huyết thanh dương tính rất cao.
Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, có tập quán sinh hoạt, thói quen ăn uống của người dân như ăn tiết canh, gỏi cá, thịt tái sống hay rau thủy sinh chưa rửa kỹ cũng như còn thiếu kiến thức về nguồn truyền bệnh, phương thức truyền bệnh, cách phòng tránh,… tạo điều kiện thuận lợi cho các loài ký sinh trùng giun sán phát triển và lan rộng trong cộng đồng. Mặc dù các tác nhân trên có thể gây tổn thương ở nhiều cơ quan như đường ruột, gan, não, phổi,… với triệu chứng lâm sàng rất phong phú nhưng thường lại không đặc hiệu và khó phân biệt với các bệnh thông thường khác.
Hiện nay, việc chẩn đoán xác định bệnh ký sinh trùng giun sán phụ thuộc rất lớn vào các xét nghiệm cận lâm sàng. Xét nghiệm phân (bằng phương pháp soi tươi trực tiếp, kỹ thuật Kato hay các kỹ thuật tập trung trứng/ấu trùng) là phương pháp kinh điển và cũng là "tiêu chuẩn vàng để khẳng định sự hiện diện của ký sinh trùng giun sán trong đường ruột. Tuy nhiên, xét nghiệm phân lại có độ nhay không cao do chu kỳ đào thải trứng không liên tục, mật độ ký sinh thấp hoặc khi ký sinh trùng lạc chỗ hay di chuyển trong tổ chức, nội tạng (gan, não, phổi). Để khắc phục nhược điểm trên, các kỹ thuật miễn dịch trong đó có kỹ thuật miễn dịch gắn men (ELISA) phát hiện kháng thể IgG đặc hiệu đã được áp dụng rộng rãi để phát hiện cũng như hỗ trợ chẩn đoán các trường hợp không tìm thấy trứng trong phân hoặc ký sinh trùng di chuyển ngoài đường ruột.
Mặc dù vậy, việc đánh giá mối tương quan giữa kết quả xét nghiệm phân và kết quả ELISA vẫn là một vấn đề thách thức vì phản ứng chéo giữa các loài giun sán (như giữa Fasciola spp với Toxocara spp và giữa Fasciola spp với Strongyloides stercoralis) là hiện tượng thường gặp, dễ dẫn đến tình trạng dương tính giả hay chẩn đoán đa nhiễm quá mức hoặc trường hợp xét nghiệm phân dương tính nhưng ELISA âm tính cũng có thể xuất hiện khi cơ thể chưa kịp sinh kháng thể hoặc nồng độ dưới ngưỡng phát hiện (cut-off).
Bên cạnh kỹ thuật xét nghiệm phân và kỹ thuật ELISA thì các xét nghiệm khác như xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi (đặc biệt là phần trăm và số lượng tuyệt đối bạch cầu ái toan) cũng phản ánh phản ứng miễn dịch hệ thống của cơ thể trước sự xâm nhiễm của ký sinh trùng hay chẩn đoán hình ảnh dựa trên siêu âm ổ bụng có giá trị cao trong việc phát hiện các tổn thương thực thể tại gan, đường mật,…do ký sinh trùng giun sán gây ra.
Việc kết hợp đánh giá các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng không chỉ hỗ trợ nâng cao độ tin cậy của chẩn đoán mà còn giúp đánh giá toàn diện mức độ nghiêm trọng và giai đoạn tiến triển của bệnh. Vì những lý do trên, nhóm chúng em tiến hành thực hiện đề tài: “Khảo sát đặc điểm kết quả huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng của các bệnh nhân có xét nghiệm phân dương tính giun sán tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế” với hai mục tiêu:
- Khảo sát đặc điểm kết quả huyết thanh chẩn đoán bằng kỹ thuật ELISA ở nhóm bệnh nhân có xét nghiệm phân dương tính với trứng giun sán.
- Phân tích mối liên quan giữa kết quả huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng bằng kỹ thuật ELISA với kết quả xét nghiệm phân, chẩn đoán lâm sàng và một số xét nghiệm cận lâm sàng khác ở các bệnh nhân dương tính trứng giun sán.
