Tóm tắt

Viêm âm hộ – âm đạo do Candida (vulvovaginal candidiasis – VVC) là một trong những bệnh lý nhiễm trùng phụ khoa phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Ước tính khoảng 75% phụ nữ trải qua ít nhất một đợt VVC trong đời và khoảng 40–50% trong số đó có thể gặp các đợt tái phát. Một tỷ lệ bệnh nhân đáng kể có thể tiến triển thành viêm âm hộ – âm đạo tái phát do Candida (recurrent vulvovaginal candidiasis – RVVC), thường được định nghĩa là có từ bốn đợt nhiễm nấm trở lên trong vòng một năm. Denning và cộng sự (2018) ước tính RVVC ảnh hưởng đến khoảng 138 triệu phụ nữ mỗi năm trên toàn cầu. Mặc dù hiếm khi đe dọa tính mạng, RVVC gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe sinh sản và tạo ra gánh nặng kinh tế đáng kể đối với hệ thống y tế.

Trong nhiều năm, cơ chế bệnh sinh của RVVC chủ yếu được giải thích dựa trên tính kháng thuốc của Candida, tuy nhiên yếu tố này không đủ để giải thích tình trạng tái phát. Sự hình thành màng sinh học của Candida trên niêm mạc âm đạo góp phần quan trọng vào tồn tại dai dẳng và giảm nhạy cảm với thuốc kháng nấm. Đáng chú ý, hệ vi sinh âm đạo ngày càng được xem là yếu tố trung tâm trong bệnh sinh RVVC, không chỉ ảnh hưởng đến sự xâm nhập của Candida mà còn điều hòa khả năng tồn tại và biểu hiện độc lực của vi nấm. McKloud và cộng sự (2021) ghi nhận rằng ở phụ nữ khỏe mạnh hoặc trong các đợt VVC cấp tính, hệ vi sinh thường được chi phối bởi Lactobacillus crispatus, trong khi ở bệnh nhân RVVC lại có sự suy giảm loài này và sự gia tăng của Lactobacillus iners, một loài được cho là có khả năng bảo vệ kém hơn đối với sự phát triển của Candida. Những thay đổi này cho thấy sự mất cân bằng của hệ vi sinh có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi nấm hình thành màng sinh học và duy trì tình trạng nhiễm trùng kéo dài. Do đó, việc khảo sát toàn diện cấu trúc hệ vi sinh âm đạo ở bệnh nhân RVVC không chỉ giúp hiểu rõ cơ chế bệnh sinh mà còn có thể làm sáng tỏ mối liên quan giữa hệ vi sinh, khả năng hình thành màng sinh học và tính nhạy cảm với thuốc kháng nấm của Candida.

Trong bối cảnh đó, các nghiên cứu gần đây đã tập trung vào vai trò của các chủng probiotic thuộc chi Lactobacillus trong việc kiểm soát Candida. Các dữ liệu in vitro cho thấy Lacticaseibacillus rhamnosus (trước đây là Lactobacillus rhamnosus) có khả năng ức chế sự phát triển và độc lực của Candida thông qua nhiều cơ chế. Allonsius và cộng sự (2019) cho thấy protein Msp1 do L. rhamnosus GG tiết ra có hoạt tính tương tự enzyme chitinase, có thể phá vỡ cấu trúc chitin của thành tế bào sợi nấm và làm gián đoạn quá trình hình thành sợi nấm. Ngoài ra, Alonso-Roman và cộng sự (2022) cũng ghi nhận sự hiện diện của L. rhamnosus có thể làm thay đổi môi trường dinh dưỡng, từ đó làm giảm khả năng xâm lấn của Candida albicans. Những phát hiện này gợi ý rằng probiotic có tiềm năng điều hòa hệ vi sinh âm đạo và kiểm soát độc lực của vi nấm.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về viêm âm đạo do Candida chủ yếu tập trung vào đặc điểm dịch tễ và phân bố loài. Đỗ Ngọc Ánh và cộng sự đã ghi nhận sự đa dạng của các loài Candida trong dịch âm đạo của phụ nữ Việt Nam, bao gồm cả nhóm non – albicans Candida (NAC) có xu hướng kháng thuốc cao và liên quan đến nhiễm nấm tái phát. Tuy nhiên, các nghiên cứu về mối liên quan giữa hệ vi sinh âm đạo và đặc điểm gây bệnh của Candida, đặc biệt là khả năng hình thành màng sinh học và sự tương tác với các loài Lactobacillus, vẫn còn hạn chế. Từ những bằng chứng trên, có thể thấy rằng sự tương tác giữa hệ vi sinh âm đạo, đặc tính sinh học của Candida và vai trò tiềm năng của các chủng probiotic vẫn chưa được làm sáng tỏ đầy đủ, đặc biệt tại Việt Nam. Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hệ vi sinh âm đạo và ảnh hưởng của Lactobacillus spp. lên màng sinh học của Candida ở phụ nữ viêm âm hộ – âm đạo tái phát” với các mục tiêu sau:

1 Khảo sát cấu trúc và sự đa dạng của hệ vi sinh vật (vi khuẩn và vi nấm) trong đường sinh dục dưới ở bệnh nhân viêm âm hộ – âm đạo tái phát do Candida bằng giải trình tự gen vùng 16S rRNA và vùng ITS1-5.8S-ITS2.

2 Phân tích mối liên quan giữa tỷ lệ tương đối Lactobacillus spp. trong hệ vi khuẩn chí với loài và khả năng hình thành màng sinh học của các chủng Candida spp. phân lập từ bệnh nhân.

3 Khảo sát ảnh hưởng in vitro của Lacticaseibacillus rhamnosus ATCC® 53103™ lên màng sinh học của các chủng Candida spp. phân lập từ bệnh nhân.