Tóm tắt

Thừa cân và béo phì là một vấn đề y tế toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng, không chỉ liên quan đến rối loạn chuyển hóa mà còn ảnh hưởng đáng kể đến chức năng hô hấp. Nhiều bằng chứng cho thấy béo phì không đơn thuần gây giảm dung tích phổi do cơ học, mà còn liên quan đến tình trạng viêm hệ thống mức độ thấp kéo dài, góp phần làm thay đổi cấu trúc và chức năng đường thở.

Trong những năm gần đây, khái niệm rối loạn chức năng đường thở nhỏ ngày càng được quan tâm như một giai đoạn sớm của các bệnh lý hô hấp mạn tính. Đường thở nhỏ, với đường kính bé ≤ 2 mm, được xem là “vùng yên lặng” của phổi, nơi các rối loạn chức năng có thể diễn tiến âm thầm trước khi biểu hiện rõ trên hô hấp ký thông thường. Các kỹ thuật hiện đại như dao động xung ký cho phép đánh giá nhạy hơn chức năng đường thở ngoại vi thông qua các thông số như R5–R20, reactance (X5) và diện tích dưới đường cong (AX).

Trong bối cảnh béo phì, sự tích tụ mô mỡ không chỉ gây rối loạn cơ học hô hấp mà còn đóng vai trò như một cơ quan nội tiết hoạt động mạnh, tiết ra nhiều adipokine có hoạt tính sinh học. Trong đó, leptin và adiponectin là hai adipokine quan trọng có tác dụng đối lập nhau. Leptin thường tăng trong béo phì và có đặc tính tiền viêm, thúc đẩy hoạt hóa miễn dịch và tăng sản xuất các cytokine viêm. Ngược lại, adiponectin có tác dụng chống viêm, chống xơ hóa và bảo vệ mô, tuy nhiên nồng độ của nó lại giảm rõ rệt ở người béo phì.

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm và lâm sàng cho thấy leptin và adiponectin có liên quan đến các bệnh lý hô hấp như hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thông qua việc điều hòa phản ứng viêm tại đường thở, ảnh hưởng đến sự tuyển mộ tế bào viêm và quá trình tái cấu trúc đường thở. Đặc biệt, trong hen liên quan béo phì, sự mất cân bằng giữa leptin và adiponectin được cho là góp phần làm nặng tình trạng viêm đường thở và rối loạn chức năng thông khí.

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện nay tập trung vào hen phế quản hoặc COPD, trong khi mối liên quan giữa leptin, adiponectin và rối loạn chức năng đường thở nhỏ ở bệnh nhân thừa cân, béo phì vẫn chưa được khảo sát đầy đủ. Đặc biệt, chưa có nhiều dữ liệu đánh giá mối liên quan giữa các adipokine này với các thông số dao động xung ký – một kỹ thuật nhạy trong phát hiện sớm rối loạn đường thở ngoại vi.

Xuất phát từ những cơ sở trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu rối loạn chức năng đường thở nhỏ, nồng độ leptin, adiponectin  huyết thanh và tỷ leptin/adiponectin ở bệnh nhân thừa cân, béo phì”.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

• Khảo sát đặc điểm lâm sàng, nồng độ leptin, adiponectin huyết thanh, tỷ leptin/adiponectin và chức năng đường thở nhỏ bằng dao động xung ký ở bệnh nhân thừa cân, béo phì.
• Đánh giá mối liên quan giữa các thông số dao động xung ký với đặc điểm lâm sàng và nồng độ leptin, adiponectin huyết thanh, tỷ leptin/adiponectin ở bệnh nhân thừa cân, béo phì
• Xác định giá trị chẩn đoán về rối loạn chức năng đường thở nhỏ dựa trên nồng độ leptin, adiponectin huyết thanh, tỷ leptin/adiponectin ở bệnh nhân thừa cân, béo phì.